Ee Satabdi Rekkalapai — Volume I — Swecchaa Kavitvamu

కెమెరా ఫోకస్లో,ఇది టెలిస్కోప్ దృశ్యాల ఆల్బం టెక్నికళతో స్పందమాన స్వేచ్ఛా కవితా మహాకావ్యం నిఖిల మానవ క్రాంతితేజం, మనో బింబం, శాంతి గమ్యం.

VIII. ఈ శతాబ్ది రెక్కలపై

(1993-1996) 1. జైలు కార్నర్ నుండి 2. ప్రయాణం నుండి ప్రయాణం 3. డైరి దర్పణంలో 4. ఈ శతాబ్ది రెక్కలపై సూచిక 1. నిర్బంధంలో పుట 2. జైలు గదిలో 3. సమాజ సంగ్రామంలో 4. అశాంతి ముద్రలు

5. వివిధ పథాల్లో 6. బాధా శకలాల మధ్య 7. జైల్లో ఖైదీ 8. ఖైదీ ముఖంపై 9. అనుకోని స్థితిలో 10. అపకీర్తి శాలువాతో 11. ఏవైపు నుండో ఆయుధమై 12. నిశ్శబ్ద యంత్రం వలె 13. నాగరక సమాజానికి (1993) అంకితం కారణం ఏదైనా స్వేచ్ఛ తొలగిన ఖైదీలకు మానవతా బంధంతో

1. జైలు కార్నర్ నుండి

1. నిర్బంధంలో నిర్బంధం నుండి ఏకాంతంలోకి ఏకాంతం నుండి సమాజంలోకి చరిత్రలో మనిషి ప్రయాణం స్వేచ్ఛా పథ పథంకై అన్వేషణం ఖైదీ ముఖాన తెర వెనక జీవిత రహస్య దృశ్యం సానుభూతి నయనాలకు కన్పించే వాస్తవ శిఖరం ఇక్కడ ఒక్కొక్క అవమాన క్షణం ఒదిగిన బొగ్గు కణం అధికారం మండే నిప్పుకణం శాసనం వెలిగే ఆజ్ఞాచరణం పరచిన భయంతో సముద్రం వలె నిశ్శబ్ద వాతావరణం తాళం వేసి ‘కీ’ మరచినట్లుంది, నాగజెముడు తిష్ఠ వేసినట్లుంది. ఎగిసే పక్షివలె దూకే పిడుగు వలె ఉన్నట్లుండి ఉలికిపాటు ధ్వనితో కారాగార వాతావరణం! జైలు గదిలో కిటికీ నుండి గగనంలో వెలుగు బింబం కన్పించేనా? మాల నుండి జారిన రుద్రాక్ష వలె గదిలో నిర్బంధంలో కూర్చొని నిన్నటి వరకు ఉషఃకిరణం! నేడేదో నేరానికి నిశీథినీ శిల! బైట వరండాలో శబ్దించే గోడ గడియారంతో లోన ఖైదీ గుండెతో నిర్బంధంలో కదిలే క్షణాలు పరుక్కి పోటీ పడుతున్నాయి. పుష్పం చుట్టూ తిరిగే షట్పదం గురించీ డ్యూటీలో రహస్యోద్యోగి ఆరా తీసేను అణచేసినా మాపేసినా చీకటి శిశువు వలె నేరం తలెత్తుతుంది ఖడ్గ పాదాలతోనో బాంబు హృదయంతోనో ఎదురుగా కదలివస్తుంది. రక్తసిక్తమైన ఆలోచనల్ని శుభ్రం చేసే కరుణ కరాలతో ఏ రాత్రివేళో చంద్రబింబం ఎక్కడో కాస్త బయట పడేను దీని వెనుక రాగాన్ని పెంచే ఉదయ హృదయం లేకపోలేదు ఉదయ కిరణాలకు స్పందించే మానవ హృదయమూ ఉంది.

2. జైలు గదిలో

3. సమాజ సంగామంలో ముఖాని కెదురుగా మరో ముఖం చూపులతో చూపుల్ని కత్తిరిస్తూ పోయేను ముఖం ప్రక్కనుండి మరో ముఖం చూపులతో చూపుల్ని అల్లుకొనిపోయేను లోపల మూసిన దిక్కులు తెరుస్తూ అంతరంగ ద్వీపంలో మరో మనిషి లోపల ముడచుకొన్న రెక్కలు విప్పుతూ అంతరంగ గగనంలో మరో మనిషి, పయనంలో లక్ష్యం మరచి సముద్రంలో తీరం తప్పిన గమనంతో దీన హీన ముఖాలతో మౌన శోక భారంతో గుండెలో మండే కుంపటితో తప్త జ్వలన హృదయంతో మనిషిలో మనిషి మనిషితో మనిషి ఓడవచ్చు గెలవచ్చు సమాజ సంగ్రామంలో ఓటమి గెలుపూ ఒక్కసారితో ముగిసేవి కాదు. అశాంతి ఆర్కెస్ట్రా మధ్యలో శాంతి స్వరం వినే కోరిక తీరిక ఉంటేగా చేతితో ఆయుధమెందుకంటే? ఏది న్యాయమో? ఏది నేరమో తెలిస్తే చరిత్ర గతి వేరుగా ఉండేది! సమాజ ధుని భిన్నమై సాగేది. జైలు చుట్టూ శిలా పంక్తితో నిల్చిన నిశ్శబ్ద శిఖరం ముడేసిన నిప్పు కణాలవలె జైల్లో నిర్బంధ గణం

4. అశాంతి ముద్రలు ఏ సమయంలో నిప్పు పెట్టేనో ఏ సమయంలో గోడ కూల్చేనో పారిపోవచ్చు పట్టుబడవచ్చు! ఒకరి వర్తన మరొకరికి నమూనా కాదు. చీకటిని ఆయుధంగా పేల్చి ఉదయం సృజించాలనుకునేవారు లక్ష్యం చెదరో గమ్యం దొరక్కో కారాగారం చేరుకునేరు కన్నీటిని కార్చిచ్చుగా మార్చే మౌనాన్ని మంటలుగా చెక్కే ఖూని! రౌడి! ద్రోహి! దోషి! అశాంతి ముద్రాలంకారాలు! అశ్రువులో ఆరని దీపంతో కణకణంలో ఆరని అంగారంతో చెదరని నిశ్శబ్దంతో కట్లెట్ వలె నాలుగు గోడల మధ్య మనుషులు. పాపానల తప్తమైన హృదయ వనీ క్షేత్రంలో పుణ్య భావనా స్పర్శతో హరిత దళం కోరేరా? నివురు గప్పిన కోప శిఖలతో అణగిన అసహన బింబాలు జైలు వీరికి విశ్రాంతి నిలయమా? విడుదలై అగ్ని చిమ్ముతూ పోయేరా?

5. వివిధ పథాల్లో దరిద్రాన్ని దహించే సంకల్పంతో, తిరుగుబాటు అగ్నిపథంలో రక్తమాంసాల్ని మంటలుగా మార్చి హింసతో సద్యః ఫలం కోరే వారూ భోగి మంటల్లో ఉత్సవం తిలకిస్తూ రంగుల జ్వాలల్లో సంగీతం వినేరు సంకెళ్ళను వరించే ఆదర్శంతో, త్యాగ శిఖలకు వారసులయ్యేరు. చరిత్రలో కొత్త అధ్యాయంతో సమాజ చేతనకు పతాకలు కుమిలిపోయి కళలు తరిగి గాయపడిన రణ మనస్కులు. కళ్ళలో కదిలే పతాకతో చూపులో త్యాగ లహరితో కష్టజీవుల గెలుపుకోసం ఆర్త హృదయుల శాంతి కోసం రేపు చూచే ఉదయంపై ఆశతో మరో ప్రపంచం కల్పనతో పరచిన ప్రజ చూపుల తివాచీపై నడచే ఉద్యమ బింబాలు. జైలు నుండి విడుదలై మస్తక శిఖరంతో నడచేరా? వెళ్ళి తమ ఊరు వాలకం చూస్తే అదే ముఖం! పౌడర్ అద్దుకొనీ ఎంతటి వ్యక్తికైనా సమాజ బంధంతోనే విలువ ఏ పరిమళ పుష్పమైనా ఆ చెట్టుకొమ్మతోనే జీవితం. జైలుకు నలువైపుల ఇనుపతీగెల సీమావరణం కంటి కంటకంగా గుండెకు భయం బరువుగా

6. బాధా శలాకల మధ్య మంట లణగిన శరీరంతో అశాంతి పర్వతం వలె వాతావరణం కణకణ లాడే కొరివి వలె నాల్గు వైపుల ఒకే ఒక శాసనం పహరా కేకకు స్వప్నం కూడా ఉలిక్కిపడి అదృశ్యమౌతుంది సందుల్లో నుండి బయటపడే మినుమినుకు చూపులతో ఇక్కడ పగలు కన్నా రాత్రి ఎంతో తెలివైందనిపిస్తుంది దీర్ఘాయువు జైలు కట్టడం ఎన్ని చేదు అనుభవాలో మింగేసింది శాంతి ఎరగని భీభత్స స్వప్నాలతో ఎగరలేని స్వేచ్ఛతో జీవితం భయానికి వడి వేయబడింది, అనుశాసనానికి ముడి వేయబడింది మధ్య నుండి క్షితిజ కంఠం వివృతమై కరుణ బిందువుకై తపిస్తోంది. బాధా శలాకల మధ్య బందీయై హృదయం రెక్కలు రెపరెపలాడిస్తోంది. జైల్లో పాతేసిన ఖైది జీవితం కొత్త సృష్టికై కలగంటూంది శిక్షలో పరితాపంతో సంస్కరణ దిశలో మలుపు తెచ్చేనా పులి చర్మంపై చారల వలె నిందితుడి శరీరంపై వాతలు

నిప్పు రవ్వలు తాపినట్లు, శరీరంపై గాయాల మచ్చలు

7. జైల్లో ఖైదీ తమలో హింస తృప్తి పడేందుకు లోపల కోపం రక్తి కట్టేందుకు కొరడా లారి తుపాకి చివరకు ముష్టిఘాతం క్రోధాలంకారాల్ని అలరించేను చూచే దృష్టిపై సంశయం పల్చని పటమై కమ్ముతూంది వేసే అడుగులపై అనుమానం శృంఖలయై తగులుతూంది దోషి ముఖంలో కన్నా వెనుకనున్న నీడలో అగ్ని దాగి ఉంటుంది భటుని మనసులో కన్నా అతని ఆయుధంలో కోపం నిలిచి ఉంటుంది. ఏ కాలో చేయో బెణికో విరిగో మనసు నలిగో చెదరో దెబ్బతినో ఇనుప విగ్రహాల కిక్కడ నవ యోగం జరుగుతూన్నట్లుంటుంది క్షణాలు పూయడం లేదని విశాల కాల శాఖిని నరకలేం వ్యక్తిలో విషమ దోషానికి ఏ సమాజ రూపాన్నీ శపించలేం ఏ ఖైది ముఖంపై ఏ ఖైది అరచేతిలో ఏ దోషిఎదపై మొదటి ఉదయ కిరణం సిరీ చుక్క వేసేదీ తెలీదు మానసిక భయంతో జైలు రహస్య జీవితాన్ని పేరుస్తూంది రక్షణ పేరుతో ఆయుధం శిక్షకు సంసిద్ధమౌతూంది అయుధం మనసును నియమించ లేదు, ప్రకృతిని శాసించలేదు ఆయుధం వ్యధను పెంచుతుంది, కథకు మలుపు తేవచ్చు వర్తమానం వంతెన కింది నుండి అనుభవాల ప్రవాహ పంక్తులు వర్తమాన గగన ఖండంలో జ్ఞాపకాల విమాన శ్రేణులు !

8. ఖైదీ ముఖంపై పగలూ రాత్రి భేదం లేని జీవిత కథల రేకులతో సమయ సమయం స్మృతి పుష్పాలు ! కొత్త అనుభవ సంస్కారాలతో విశ్వాత్మ చేతనా బింబం ! మానవుడు యుగ యుగాల చరిత్రకు చిహ్నం ఈ దేశం ఆ దేశం ఏమిటి ? ఏ ప్రజ అయినా మంచీ చెడు సంకలనం హింస ! భయారణ్యానికి తెరచిన శిలా ద్వారం కరుణ ! హృదయ నికేతానికి తీసిన రస ద్వారం ఏ జెండా కీర్తి నీడ నుండో, ఏ చీకటి గుహ వీథి నుండో ఏ రెడ్ లైట్ క్రీ నీడ నుండో, నేరం వ్రేలాడే నిటల తలంతో

ఒకరి తరువాత మరో ఖైది, అనల కణం దాగిన మౌనంతో

9. అనుకోని స్థితిలో వెంటాడే పరిస్థితుల్లో ఇష్టమున్నా లేకున్నా ప్రవహించే ఉద్యమాల నుండి నేలకు చేరిన ఓడల వలె కొందరు, మునిగిపోని సంతోషంతో కొందరు సమాజ సంస్కృతిలో వైషమ గతుల్లో బొప్పి కట్టిన పాలతలంతో ప్రతి ఖైదీ గత చరిత్ర రూపం అనుకోని స్థితి రేఖల చిత్రం ఒక్కొక్క ఖైది అడుగుల శబ్దం వేరు బరువు వేరు లయ వేరు విరామం వేరు బుజాల వెనుక పొంచిన మృత్యువుతో ధూళి పారల మధ్య నుండి వచ్చిన వారే రవి చంద్రుల దాగుడు మూతలతో ఏగగనమో ఏ చెట్టో ముఖాన ఎండిన కొమ్మలతో కన్పిస్తుంది; మనసులో దాగిన మాట మరచి శబ్దం ఆకాశం పరచుకొని వస్తుంది. ప్రతి యుగంలో యుగ ప్రభావంతో ప్రతి తరంలో తరం రాగంతో సానుభూతి నిలయమై క్రోధ దీప్తి వలయమై ఖైదీలు అంతరంగంతో పని లేని అంతర్గుణంతో పని లేని భౌతిక జీవితంలో రథం నుండి తొలగిన చక్రాలు ! జైలు గోడ కావల సంతత జల పాతం, జైలు గోడ కీవల నిలువునా ఏకాంతం, దప్పికతో ఆకాశం, ఆకలితో అవనీ, దోషంతో మనిషీ, బంధనలో ఖైదీ గ్రీష్మంలోనూ ఇసుక తిన్నెల మధ్య, నీటి పాయ వలె జీవితం సరిస్తుంది

10. అపకీర్తి శాలువాలతో అపకీర్తి శాలువా కప్పుకుని కటకటాల్లో నిల్చిన జీవితాలు మౌన స్తంభాల కెదురుగా వరండాలో మూల నిలిచిన కుండీలో పూలు ! మరచిన జీవిత సౌరభాల్ని రంగుల్ని జ్ఞాపకం చేసేను వెనుక ముందాడే వెలుగపై గాలి భయ భయంగా అడుగేస్తోంది నిన్న చేతుల్లో మొలిచిన కత్తులు ఇక్కడి కొచ్చేసరికి జారిపోయాయి మనస్సులో క్రోధం ప్రవహిస్తూంది, చేతి వ్రేళ్ళలో మంటలు పూచేను వికలమై చెదరిన స్వరాలనుకోకుండా ఒకచోట సంగమంతో కొత్త జీవిత ప్రపంచంతో ఒక చోట సమాహితమైనట్లుంది

కొండపై నిల్చిన ఒంటరి భయాన్ని తరిమే సమాజ రూపంకై సమాజం నుండి దూరమైన మనసులు బెంగపెట్టుకున్నాయి చీకటి ముఖంపై వెన్నెల కీర్తి వలె వెన్నెల హృదిపై గులాబి శాంతి వలె బుద్దుడో ! క్రీస్తో ! మహాత్ముడో ! ఖైదీ ప్రపంచానికి భవిష్యత్తు ద్వారం. ఈ ద్వారం కన్పించడమే గొప్ప విశేషం! నింగికి సరిపోని స్మృతులతో నాలుగు గోడల మధ్య ఖైదీ ఈ శిక్షలో ఉన్నంత వరకూ భిన్న స్వర సంగమం ఎట్లా ఉన్నా ప్రియమే తరువాత పక్షి వంటి గతితో ఎవరి దారి వారిదే సమాజ కథలో.

11. ఏవైపు నుండో ఆయుధమై శిశువు మనసులో ఆలోచన వలె ప్రహరీ గోడపై నుండి గాలి జైలు గది చుట్టూ తిరుగుతుంది, పరుగిడుతుంది, ఖైదీని పలకరిస్తుంది స్వేచ్ఛగా, ఇనుప ముళ్ళ తీగెలపై నుండి సుళ్ళు తిరిగి మనిషి స్వరం బయటపడి జన వనాల్లో తిరుగుతుంది, ఎద తడుతుంది ! వస్తూ పోయే మౌన జన శరీరాలతో గేటు వద్ద వాతావరణం చేతిలో ఆయుధంతో పంక్తి నుండి వేరై నిటారుగా నిల్చిన సెంటీ దూరాన బుజంపై పాత పిరంగితో జరిగిన కోట బురుజుపై నుండి ఆకాశ హృదయాన్ని హత్తుకొనీ పక్షుల శ్రేణులు నిర్భయంగా ఎగిరేను దూరాన కన్పించే కొండ ప్రక్క ప్రవాహంలో దాహంతో నీటికై దిగే మనిషి దోసిట్లో నీళ్ళు తీసుకునే లోపల ! చేతుల కనుమాన శృంఖల పడవచ్చు ఏ వైపు నుండో ఏ ఆయుధమో ప్రేలి పులో సింహమో నయమనిపించవచ్చు మారణ గుణ క్రమణంతో మనిషిలో శక్తి జ్వలిస్తుంది సృజన సమయ స్పర్శతో మనిషిలో శక్తి పుష్పిస్తుంది

12. నిశ్శబ్దయంత్రంవలె భయారణ్య హృదయంతో రహస్య గుహా నివేశనంతో నిశ్శబ్ద యంత్ర విధం ఖైదీ; నేరం ముద్ర పడిన బందీ ఆరోజు దూకే ఉషః కిరణంతో శిక్షలో ఒక రోజు తగ్గిన సంతోషం ! మూటలో రత్నంపై కోరికలా, జైలు అవతల ఉదయంపై ఆశ ! రేపటి గురించి స్వప్నం లేకపోతే, ఇక్కడి జీవితం సాయం సంధ్యాశిలే !

నిర్బంధం గడుపు ముగిసి విప్పే జైలు గేటు రెక్కల్లో నుండి ప్రవాహకరాలపై కదలే పవనం వలె, జడం నుండి రాగం వలె గాలి చేతులపై ఎగిరే విహగం వలె స్వేచ్ఛా స్వర స్పందన రూపం స్వేచ్ఛతో మనిషి సంబంధం ! ఏ రాతి గుణ బంధనతో తెగదు మట్టితో భౌతిక సంబంధం ! గాజు గదిలో నివాసంతో ఆగదు ఎంతటి స్వర్గం చేతికందినా ఎంతటి స్వర్గం అనుభవించినా మట్టిపై నడవాలిసిందే మట్టిపై ఎదగాలిసిందే, పరిమళించాలిసిందే అవని వాస్తవ శక్తికి చిహ్నం, మనస్సు ఘర్షణకు మూలం విశాలావనియై హృదయం, ఉన్నత శిఖరమై మనస్సు జైలులోను జీవితం భౌమమై దివ్యమై స్వేచ్ఛను కోరేను. ఏనాడైనా జైలు, యుగాల నాటి ఇనుప పంజరం భయ గభీర పార్శ్వ రూపం భద్ర పరచిన ప్రాచీనావశేషం పుటల కొద్దీ నేర చరిత్రను తలపించే మౌనగ్రంధం చేతిలో బిక్షా పాత్ర వలె మౌనంగా నిలిచి ఉంటుంది

13. నాగరక సమాజానికి, గుండెతో పిడుగులు దాగిన మబ్బు వలె నిశబ్దంగా నిలుస్తుంది మౌనం నిశ్శబ్దం ఇక్కడ శరీరాన్ని ఆలోచనల్నీ పాలింపజూస్తాయి నలు వైపుల గాలి కోసం ముఖాలెత్తీ వెలుగు కోసం చూపులు త్రిప్పీ గదిలో ఖైదీలు చివరకు గోడలపై బొమ్మలుగా అవతరిస్తారు చీకట్లో పడేసిన శిలల్లో ప్రాణం పల్లవిస్తుంది, రాగం గుండె నూపుతుంది ఈ ప్రాణం ఈ రాగం జడం నుండీ మృత్యువు నుండి వేరు చేస్తూంది గొలుసులు వీడిన మేఘంలో మెరుపు మనిషిలో స్వేచ్ఛను గుర్తింపజేస్తుంది సుఖం లేని సంతోషం లేని సమయం పగిలే అణువణువులో ప్రేమను పుష్పించవచ్చు, ద్వేషం రగిలించవచ్చు విరాగం ప్రవించవచ్చు ఇక్కడ చీకటి చిరంజీవి ! ఆపదలో అగ్గి పుల్ల, ఆప్త బంధువు! జైల్లో ఎవరి అనుభవం వారిదే, సొంత ఆస్తిగా మిగులుతుంది ఎప్పుడైనా సెల్ నుండి బయటి కొస్తే వెలుగులో గాలి స్తంభంపై హంస వలె ఆకాశం కన్పిస్తుంది. ఖైదీని మరపిస్తుంది, మనసును వెలిగిస్తుంది జీవితం శూన్యం కాదనిపిస్తుంది, నిశ అంతలేంది కాదనిపిస్తుంది. ఖైదీలో సంస్కరణం పరివర్తన తెచ్చే గుణం నాగరక సమాజానికి దారిచూపే సంకేతం.

(1993) అంకితం బంధుమూర్తి హితైషీ శ్రీ బొప్పరాజు లక్ష్మీకాంతరావుగారికి సూచిక పుట I ప్రయాణంలో II మానుషీయం III ఈ శతాబ్ది అంచుల్లో I. ప్రయాణంలో

3. ప్రయాణం నుండి ప్రయాణం చరిత్రలో స్వేచ్ఛకై సమాజంలో ఆరాటం సూర్యునితో ప్రయాణంకై జీవితంలో ఉత్సాహం వెలుగుకై నిరీక్షిస్తూ సూర్యునికై ప్రార్థిస్తూ ముఖాలు !

1. సూర్యునితో ప్రయాణం కొమ్మ కొమ్మన గాథా పత్రాల్లో మంచు అద్దిన బాధా పుష్పాలు దేనికీ భయపడని మానవ గుణ కర్మల సంరంభంతో ఒక దాని తరువాత మరొక రోజు వరసగా ఎగసిపోతుంది మనో వీధి ఉడ్డీనానికి రెక్కలు అవసరం లేదు ఎగిరే శక్తికి మతిలో స్థానం దొరకితే చాలు ! ఉజ్వలంగా వెలిగే సూర్యుడు సమయం తీరే సరికి విషాద కిరణ పంక్తులతో సముద్రంలో మునిగి నట్లయ్యేను చీకటి వస్తుంది, నలు వైపుల దారుల్ని మూసేస్తూ, ఆ వచ్చిన దారినే వెళ్ళేందు కెక్కడ లేని సందేహంలో మునిగేను

వెలుగు వస్తుంది, నలు వైపుల దారుల్ని తెరచి అనుకున్న సమాయాని కేదారినో అవలీలగా ఎగిరి పోయేను మనసుకు స్నేహ సుందరంగా, అంతో ఇంతో సత్యానికి దగ్గరగా ఇష్టమున్నా లేకున్నా అతిథి ఆదర్శం వలె ఎదురౌతుంది అవనిపై ఎర్రని గాయాల మంటల్ని ఏ పవమాన సూక్తులూ ఆర్పలేవు గగనాన మినుకు మినుకు చుక్కల్ని ఏ చీకటి స్పర్శ తుడిచేయలేదు జలధిపై నౌక వలె రాత్రి చంద్రుని వలె నిజం ఒంటరిగా నిలుస్తుంది కుంకుమ రేఖ లేని ముఖంతో ఏ ఉదయమూ ఎదురు కాకూడదు. ఆర్ద్ర హృదయంతో ఉదయం వచ్చిన సూర్యుడు సాయం సమయంలో అగ్ని హృదయంతో ఏ ఉరి కంబానికో ఎక్కుతూన్నట్లుంటాడు ఏ బుట్టలోనో తట్టలోనో సూర్యుణ్ణి దాచేసే ఆలోచన ! ఏ లోయలోనో సముద్రం లోనో తోసేసే పన్నాగం చరిత్రలో ఇప్పటిదా ? ఎప్పటిదో ? సృష్టి మొదలు నాటిది! వజ్రాన్ని గుర్తించే విజ్ఞాన మున్నా హంసను వేరు చేసే వివేకమున్నా మీరా వలె విషపానం చేసేందుకు అమృత సరో హృదయం కావాలి చీకటిలో ప్రయాణ మంటే ప్రేమతో సూర్యుణ్ణి అన్వేషించడం సూర్యునితో ప్రయాణ మంటే జీవించే మనస్సుతో వెలగడం చీకటి కంటకాలపై ఒరిగిన మానవతా పతంగం

2. ప్రయాణంలో పతంగం ఆశా రాగంతో గగనంలో ఎప్పటి కప్పుడెగురుతూండాలనే పతంగం ఎగరేసే కళ్ళ ముందు సూర్య కిరణం పట్టు రిబ్బన్ అవుతుంది వీటి మధ్యనుండి ఎగిరి గగనం చుంబించాలనే తహతహ ప్రతి క్షణం మరో పదం ముందుకు వేయాలనీ అనిపిస్తుంది అనుక్షణం శ్వాస వెంట శ్వాస వలె యాత్ర సాగాలనీ అనిపిస్తుంది చెట్టుకీ చెట్టుకీ తీగెకూ తీగెకూ మధ్యయాత్రలో నీలి మంటల అభినయం ! పచ్చని ముఖంలో రక్త చిత్ర గీస్తుంది, పూల రేకుల్లో విషాద రాగం తెస్తుంది చెట్టు కొమ్మకన్నా ఇప్పుడు బస్ టాప్ నయమనుకొనీ స్వరంలో హారన్ ధ్వని సాధన చేస్తూ కోకిల పయనిస్తూంది సమయంతో మారే కోలాహల ప్రపంచంలో సంగీత హృదయం లేకపోలేదు సమయం కాని సమయంలో ఏడ్పును మాన్పించే

జోల పాటతోనే ఉన్న సమయం కాస్తా సరిపోతూంది ! అశాంతి బూట్లపై నడిచే జీవితం వెనుక నుండి మార్్చ ఆన్ శబ్దం ఇనుప చక్రాలపై నడిచే జీవితం పోయినంత మేర ఏ దారిన వెళితే ఆదారిన ఇనుప పట్టాలు సిద్ధంగా ఉండవు

3. ప్రయాణ సౌందర్యం అడుగు తీసి అడుగు వేయడమే పరమ పద సోపాన మనుకునే చీకటి మతులకేం తెలుస్తుంది ! సూర్యునితో ప్రయాణ సౌందర్యం ముందు నడవాలిసిన నాయకు లేచేయి కోసమో నిరీక్షిస్తున్నారు. నేలలో కాళ్ళు పాతుకుపోయినట్లు నిలబడి దిక్కులు చూస్తున్నారు. పొంచిన నక్కలు సేవలతో సింహాల్ని అడుగు ముందుకు వేయనీయడంలేదు బయటి ప్రపంచాన్ని చూడనీయవు మరొకరిని దగ్గరికి రానీయవు ఈ సమయంలో భయా లొకటా ? కాలం చెల్లినవీ కాలం మూడినవీ అస్త్రభయం శస్త్ర భయం పక్కనున్న మనిషి భయం ! నీడ భయం ! లేకపోతే స్వయం భయం ! స్వార్ధ భయం ! పరార్ధ భయం ! భయ రేఖపై నుండి నెత్తురు బొట్లుగా ఒలికి సిగ్గుతో నేలపై పడుతూంది స్వార్ధపు ఇనుప పట్టెలో ఆత్మ వజ్రం బంధితమైంది ఒరిగిన హృదయ గగనం భూమి భుజాల్ని పట్టుకోజూస్తూంది సూర్యుడే మజిలీ వద్దనో అగి, ఏ చెట్ల చాటునో చిక్కి ఏ మబ్బు మాటునో దాగి, ఏ కోట వెనుకనో నిల్చి మనిషి చూపుకందీ అందకుండా దాగుడుమూతలాడే మాట నిజం రక్తంలో మంటల ఆలోచనతో మంటల మధ్యవేడి అనుభవాలతో అగ్ని పథం ఎదురైనా ! ఈనాటి ప్రయాణం ఆగిపోదు ! రక్త చిత్రాల నుండి ! మంటల పాటల నుండి, నిజం ! ఉదయించే అమృత బింబం ! రేపు ఎగిరే విజయ పతంగం ఈ ప్రయాణ సౌందర్య రూపం ! మానవ సంస్కృతీ చిహ్నం

4. ప్రయాణంలో సూర్యుడు బై పాస్ సర్జరి జరిగిన పేషెంట్ వలె పల్చని మంచు డ్రెస్లో ఉదయదిశ తేలే మంచు ముక్కలతో చల్లని పానీయం గ్లాసు వలె మంచు కిరణాలతో పరీతమై, తూర్పు కిటికీ నుండి సూర్యుడు !

నిన్నటి గాయాల్ని మరచి కాలం ప్రయాణానికి సిద్ధంగా ఉంది. నిప్పంటిన స్వప్న వనంతో ఉదయం కంటికి చిత్ర శాల వలె ఉంది రాత్రి వెలుగు వత్తులై కూర్చున్న వారు ఉదయం మొగ్గలై కొమ్మకెక్కేరు అందంగా ఏకాంతంగా మొదలైన రోజు పొద్దెక్కే కొద్దీ సంరంభం అందుకుంది ప్రయాణంలో ఎన్ని ప్రశ్నలకో సమాధానంగా ఆల్ ఇన్ వన్ వలె సూర్యుడు ఊహల అల్లికలో క్విజ్ దారులతో మనిషి వ్యాపార తత్త్వం హవణిస్తూంది మొనదేరిన కత్తి వాలకం నుండి జారే రహస్య ముఖంతో అడుక్కి అందని లోతు హృదిలో బాంబు దాగిన గుహతో ఈ సమయం చరిత్రకు కొత్త దశ నిచ్చే యుద్ధ పూర్వ రంగం వలె ఉంది విడిచే బాణం గురి నుండి ఎగిరి తప్పుకొని పరిగెత్తే హరిణం వలె హృదయంలో భయ లయ వేగంతో ఏ చాటు మాటుకో త్వరపడుతూంది విసరిన రాయికి దూరమై, విడిచిన శరం నుండి తప్పుకొనీ పైబడే అగ్నికి రక్షణ కవచంగా, దూసే తూటాకు జవాబుగా మనిషి ప్రాణ రక్షణకై ఉపాయ శిక్షణతో జీవితం గట్టెక్కుతూంది సమరం పయనానికి లక్ష్యం కాదు, జీవితంలో సమరం స్వల్పకాలమే ఇది దూరాన ఇంద్ర ధనుస్సు వలె తోచి, దగ్గరలో గండ్ర గొడ్డలి ఔతుంది కాలి బాట నుండి విమాన పథం దాకా యాత్రా రూపా లెన్ని మారినా మానవతా శత పత్రం వెదికే సూర్యుని హృదయం మాత్రం ఒకటే

5. మనిషిని గుర్తించే ఏ సమయమో జీవితంలో సూది మొనలపై అడుగులతో పయనం తప్పదు వాస్తవ పర్వత పంక్తులపై నుండి ఆలోచనల పావురాళ్ళ పైకెగసిపోతాయి నరాల్లో నదులు నృత్యం చేసినా రక్తంలో జ్వలదగ్ని నాట్యం చేసినా మనస్సు మనోహర వాద్య యంత్రమై మానవతా ధునికై ఎదురు చూస్తుంది సమయానికి సముచిత రాగం పలికితేనే జీవితంలో అందం ఆనందం ! ఊహ లెట్లాగైనా సాగనీ చూపు లెట్లాగైనా ఉండనీ అరచేతుల రేఖల్లో కోర్కెలు పడవల్లా తేలేను ప్రార్థనా మాత్రాన చేతుల్లో ఏ ఫలాకారమో అవతరించాలనే ! మాయ ఎక్కడో లేదు ! వెనుక నుండి పడే చీకటి ముసుగులో ఉంది ముందుకు తూగే దురాశలో ఉంది ! రాసే కలం కొనతోవాలే నీడలో ఉంది ఒక భయ సమయం సముద్రమైతే మనస్సు నావగా సిద్ధమవుతుంది. గదిలో నిశ్చల నిశ్శబ్దం గురి పెట్టిన ఆయుధం కాకూడదు

మబ్బు ఎవరిదైనా కానీ ! ఎగిరే పక్షి వశం ఆకాశం ! వర్షం మాత్ర కర్షకునిదీ ! నీరు దాహ మేసే ప్రాణిదీ ! ప్రయాణంలో సూర్యు తేజం మనిషిని గుర్తించే మనిషిదీ ఎదలో మానవతా శాఖలుగా కదలే శబ్దం చిగిర్చి కవిత్వమై పుష్పిస్తుంది

7. అధునా

1. ఏ తీరం గుహలో సింహం నిద్రించే సమయం వలె సమాజ జీవితంలో విరామచరణం గర్జించే ఆయుధ విన్యాసంతో సామాన్యుని పయనం వినీల సమయమౌతుంది నిశా బంధువై హృదయం, ఖండ ఖండమై సత్యం చిన్న భిన్నమైన వేళ శిశిరం ఆకులు రాల్చే పవనం వలె మారణ చలనంలో సమాజం బుద్దుని చంద్ర బింబ కాంతి వంటి శాంతి ముద్ర కోరుతూంది హృదిలో శైల పంక్తి మాటలాడడం ఎరగదు ! వర్షం గురించి కాదు, వసంతం గురించి కూడ నింగి వైపు శిరం ఎత్తి చూడలేని మనసు చంద్రునితో చుక్కలతో చూపు లెట్లా కలిపేను ? నేలపైన పదం మోపి నడవ లేని హృదయం వాస్తవ శక్తులతో చేతు లెట్లా కలిపేను ? నిశ్శబ్ద నిశీథి ఏకాంతం నుండి తరలి సుఖ దుఃఖాలను మరచి ఏ తీరం చేరేను ? మేఘ జలధి వంటి కాలం దివా నిశలు కదలుతూ రాగం పలకవచ్చు, ఉప్పెన శాపం విసరవచ్చు, వనధి వంటి కాలం మనిషిలో ప్రవేశించి అమృతం ఒలకవచ్చు, గరళం చిమ్మ వచ్చు

2. యాత్రలో - మనిషిలో భావం అడుగు నుండి పై కెగసి స్వప్న శిల్పం అవచ్చు, శిలా దైవం కావచ్చు బాధలతో గాధలతో తప్పదు జీవితం; హృదిలో అనలం ఆరని అనుభవం ద్వేషంతో సుందర మానవ భావం, కళ్ళ ముందు నిలువునా భస్మమవుతుంది

మానవతా బంధంలో కొత్త ప్రపంచం మనః కాంతి రాగంతో నిర్మితమవుతుంది యాత్ర కెపుడు ముందు చూపే ఉంటుంది స్మృతులకు వెనుక చూపే

3. శక్తికి సంకేతం సూర్యునికి లేని వేదన మబ్బుకు లేని దాహం మంచులో వానలోను తృప్తి లేని కోరికలో ప్లవింపజేస్తుంది మానసమో భౌతికమో కానీ రెండు కలిస్తేనే జీవితం ! రవి నిష్క్రమించాక రాత్రి చంద్రునితో పయనం తప్పదు హృదయ మున్న కాలంతో ప్రయాణం స్త్రీ ప్రేమించే జీవన యానం వంటిది. వర్తమాన గతం మధ్య ఘర్షణలో ఆశా నీహారంతో శాంతి పథం కన్పిస్తుంది నీహారం తొలగి దిశలు మేలుకొనీ సుందర భవిష్యత్తుపై కోరిక సహజం హృదయం నిరంతరం దీపమై వెలుగుతుంది పగలూ రాత్రితో భేదం లేదు హృదిలో శాంతి పుష్ప ముఖం ! గ్రీష్మంలోనూ శిశిరంలోనూ రాగం వీడదు. అనల పథంలో అరుణ ముఖం నుండి జారే బాష్ప కణంలో అభినవ మానవ చిత్రం మనసుకు కన్పిస్తుంది ! భగవంతుడు గుప్తమైన సుప్తమైన మనలో రూపం ! కథలోను కలలోను మనిషి ప్రయాణం వ్యక్తమౌ మనోరూపశక్తికి సంకేతం (4)

II. మానుషీయం

నగరం ముఖంపై చకిత చకితంగా దూర దూరం చిమ్మిన రక్త రేఖల్లో వివిధ జంతు రూపాల ఆభాసతో ఈ రోజు విధ్వంసక మారణ దృశ్యం ! శ్మశాన భూమి వంటి కోష్ఠంతో సమాధి తలంపై శూన్యంతో భయానికి తోడుగా గుండెలో మొనదేలుతుంది బాధా శిఖరం శాంతీ కాంతీ లేని కాలాన్ని సృజిస్తూ సర్వం శిశిరం చేసే యంత్రమై అడ్డులేక ప్రవహించే విద్యుత్తు వలె క్రోధ గుణంతో మనిషి మబ్బు నుండి పిడుగులా జనం మధ్య ప్రత్యక్షమయ్యేను ఒరలో దూరిన ఖడ్గంలా పొగల చాటున అదృశ్యమయ్యేను అడవిలో కొండల మధ్య తగల బెట్టిన బస్ తో పాటు

ఆక్రందించే ప్రజల గళాల్లో ఆవేదన విని ఆనందించేరా ? పొదల బుజాలపై దిష్టి బొమ్మలు, రహస్య మతిలో కెరటాలపై ఓడలు వీరి చూపుల్లో ఏముంది ? నిప్పు రవ్వలు రాలే హింస తప్ప వీరి గుండెల్లో ఏముంది ? ఆర్ద్రత ఎరగని కొలిమి తప్ప ! వీరి ఆలోచనల్లోనో ? చేతులు చాచిన ఇనుప తలుపులు వ్యక్తిని వ్యక్తి మ్రింగ జూచేను ! మనిషిని మనిషి క్రుంగ జేసేను ఆచైతన్య రూపాలే ! ఈ పృథ్వీ సంతతి ! మతులన్నీ ఎన్నటికీ ఒకటికావు గొంతులో నీళ్ళకు బదులు నిప్పులు వదిలే చేతుల్లో కరుణ ససేమిరా ఒలకదు, ఆయుధం మహాబాగా నప్పుతుంది. గ్రీష్మం మబ్బును కనపడనీయదు శైలం పవనాన్ని కదలనీయదు మృత్యువెంత పాతదైనా, ఎప్పటి కప్పుడు కొత్తే ప్రకృతిలో గ్రీష్మ స్పర్శ సహజం అయితే సహింపరానిది విలయ తాండవం. (1) (2) (3) పూవుపై పక్షిపై చంద్రునిపై గురి పెట్టే తుపాకి మాట వాస్తవమౌతూంది ఆదర్శం మారణ గంధాన్ని వీస్తూంది, మానవత శ్వాస ఆగినట్లవుతూంది ఎండిన కొమ్మకు గ్రీష్మంలో ఎండ అంటుకున్నట్లు దారిద్య్రం పాట మధ్యలో అరిగిన పిన్ తిరిగే రికార్డు వలె ఆకలి దారిన పోయే వ్యక్తి విసరిన నాణాన్ని స్లిప్లో కాచ్ వలె బిక్షువు గ్రహించేను దూరాన ప్రేలిన బాంబు సమయాన్ని శిలువపై నిలుపుతూంది నీడను వాహనంగా చేసుకొని మనిషి రహస్యంగా పరుగెత్తేను హృదయ గహ్వరం నుండి దెబ్బదిన్న శాంతి పరుగెత్తుతూంది గెలుపుకీ ఓటమికీ, ఆరంభ బిందువు ఒకటే చీలే బిందువు నుండి పొందే పరిణామం వేరు (4) (5) మంచు దువ్విన బంతి పూవు రాలినట్లు ఉదయం వస్తుంది కోట బురజుపై తోపు వలె భయం ఎదురౌతుంది ప్ళరంలో స్వాగత హృదయంతో ప్రతిరోజు ఎదురుపడదు మోదమో భేదమో స్వప్నమో ఎదురైంది స్వీకరించక తప్పదు దీపమై హారతై కదలిన జనం కళ్ళు నేడు కోపంతో శాపంతో నిలిచేను

ప్రయాణంలో విషాదాన్ని మరచేందుకైనా మనిషికి శిశు హృదయం అవసరం భూమిపై కాళ్ళు నడిస్తే చాలదు, కళ్ళలో నీల జలదం కదలాలి ముఖంలో గులాబి పూస్తే చాలదు, గుండెలో ఉదయం పూయాలి కాలం వెలుగు కాదు చీకటి కాదు, మనిషి దేవత కాదు జంతువూ కాదు మనస్సు మంచు కాదు అగ్ని కాదు, సామాజిక చలనంతో ఏదైనా అవచ్చు ఏజాతి అయినా ఏ ఖండమైనా ప్రపంచమెప్పటికపుడు స్వార్థంతో హింసకు అంటువేసిన వనమవుతుంది (6) రణ, మారణ చరణాలతో విభేదాల సమాజ గతిలో హింస నుండి శాంతికి ! ప్రస్థానం కోరిక ఈనాటిదా ? పూర్వం బాణాల్ని విసరితే ఆధునికం క్షిపణుల్ని విసరుతూంది ఆయుధం జీవించే అవసరం ఒకటే, అపాయంతో క్రీడించే తత్వం ఒకటే. ఏడుపు అలవాటై పోయింది, అలజడి వంటబట్టినట్లుంది ధూమ కీర్తికి లోటు లేదు, ఎటు చూచిన అగ్ని సరస్సులే సన్నని మంచు పొరల్లో నుండి ఉదయిస్తేనే సూర్యుని కందం విశ్వ కథా చరిత్రలో మానుష రూపం ఒకటే ఎత్తిన ఇరు చేతుల్లో ఒకటి నలుపు ఒకటి తెలుపు ! కీర్తి అలలపై తేలి తేనే ఎంతటి ప్రతిభకైనా అందం రాత్రి బల్లపై ఒంటరి కాండిల్ తలపై జ్యోతి స్వప్నించే బాల తరణి వాలిన భయంతో దిగిన అనుమానంతో నలు వైపుల చీకటి లోయలు దీపం తనలో మౌనంగా బాధా రూపం వహిస్తుంది రంజితమై వెలుగుతుంది, అంకితమై బ్రతుకుతుంది గదిలో వెలుగు సరసిని సృజిస్తుంది, దారిలో వెలుగు పాయ సరిస్తుంది అవసరానికి దీప శిఖ; జీవితంలో మినీ సూర్యుడు సమయానికి బాష్పకణం, జీవితంలో హృదయార్పణం నిశిపిడికిలి సడలిందో లేదో వెలుగు స్వేచ్ఛగా పరుగెత్తుతుంది స్వాగతం పలికే కాంతి తోరణం ! ఎప్పటికి శిరస్సు పైనే ఉంటుంది ఆశాస్తంభంపై వాలిన హంస ఎంతెత్తునుండైనా ఆనందాన్ని పంచుతుంది ఆలోచన ఎక్కడి కైనా చేరుతుంది ఎత్తు అనీ లేదు దూరమనీ లేదు (7) (8) (9)

రణ, మారణ చరణాలతో విభేదాల సమాజ గతిలో హింస నుండి శాంతికి ! ప్రస్థానం కోరిక ఈనాటిదా ? పూర్వం బాణాల్ని విసరితే ఆధునికం క్షిపణుల్ని విసరుతూంది ఆయుధం జీవించే అవసరం ఒకటే, అపాయంతో క్రీడించే తత్వం ఒకటే. ఏడుపు అలవాటై పోయింది, అలజడి వంటబట్టినట్లుంది ధూమ కీర్తికి లోటు లేదు, ఎటు చూచిన అగ్ని సరస్సులే సన్నని మంచు పొరల్లో నుండి ఉదయిస్తేనే సూర్యుని కందం విశ్వ కథా చరిత్రలో మానుష రూపం ఒకటే ఎత్తిన ఇరు చేతుల్లో ఒకటి నలుపు ఒకటి తెలుపు ! కీర్తి అలలపై తేలి తేనే ఎంతటి ప్రతిభకైనా అందం రాత్రి బల్లపై ఒంటరి కాండిల్ తలపై జ్యోతి స్వప్నించే బాల తరణి వాలిన భయంతో దిగిన అనుమానంతో నలు వైపుల చీకటి లోయలు దీపం తనలో మౌనంగా బాధా రూపం వహిస్తుంది రంజితమై వెలుగుతుంది, అంకితమై బ్రతుకుతుంది గదిలో వెలుగు సరసిని సృజిస్తుంది, దారిలో వెలుగు పాయ సరిస్తుంది అవసరానికి దీప శిఖ; జీవితంలో మినీ సూర్యుడు సమయానికి బాష్పకణం, జీవితంలో హృదయార్పణం నిశిపిడికిలి సడలిందో లేదో వెలుగు స్వేచ్ఛగా పరుగెత్తుతుంది స్వాగతం పలికే కాంతి తోరణం ! ఎప్పటికి శిరస్సు పైనే ఉంటుంది ఆశాస్తంభంపై వాలిన హంస ఎంతెత్తునుండైనా ఆనందాన్ని పంచుతుంది ఆలోచన ఎక్కడి కైనా చేరుతుంది ఎత్తు అనీ లేదు దూరమనీ లేదు (7) (8) (9)మస్తిష్కం దేనైనా వహిస్తుంది బరువనీ లేదు రహస్యమనీ లేదు మనిషిలో అంతరంగం కనబడని అక్షయ తూణీరం కొర్కెలకు మితం లేదు బాణాలకు కొదవ లేదు పగటి వేషంతో బ్రతికే మనిషికి అంతర్ముఖ మెక్కడిది ? తనలో మంచు నవ్వాలనీ ఆనలం అలమటిస్తుంది తనలో వేడి మొలకెత్తాలనీ హిమం ఎదురు చూస్తుంది బ్రతుకు మంటపై నడిచేందుకు హృదయం హిమ సుందరం అనాలి. కాలంపూల రెక్కలపై వాలినట్లే ఇనుప చక్రాలపైనా కదలుతుంది

కళ్ళలో చీకటి చివురిస్తే క్షమార్హమే కాని ఎదలో వనమైతేనే ప్రమాదం సరించే రైలు కిటికీ నుండి చూస్తే మరచిందేదో అందుకునేందుకు శాంతి పరుగెత్తు తున్నట్లుంటుంది మనసులో మనిషి నిరీక్షిస్తున్నట్లుంటుంది (10)III. ఈశతాబ్ది అంచుల్లో దృశ్యం నుండి దృశ్యం

1. శిశు బింబం కనురెప్పలపై చీకటి తొలగింది మనో భూమిపై రంగు సిద్దమైంది సరసిలో అలల వలె చేతులు కాళ్ళు ! లేత తమల పాకు వలె శిశువు ! రెప్పలు తెరచిన నక్షత్రాలు లోకం చూచేందు కారాట పడుతున్నాయి లేత కిరణాల్లో మెరసే మంచు బొమ్మవలె శరీర మాకర్షిస్తూంది అమాయక సౌందర్యంతో మానవ రూపం సృష్టిని భావించ జేస్తూంది వెలుగు బిందు స్పర్శతో దీపం నుండి దీపం ! సమాజ సీమలు పెంచేను అవని పైకి రాగానే గొంతు చీల్చుకొని వచ్చే స్వరం స్తంభించిన గాలిని చకితం చేస్తూంది, సంతోషపవనంతో తరంగ మవుతూంది రవిచంద్రుల ఆశీః కళతో ఆకాశం దిగినట్లున్న వదనంతో ఎవరో పూల చేతలు కప్పేరు వెలుగు గుండెకు హత్తుకునేరు కాళ్ళు కదిలయో లేదో ! కిందనున్న అవని ఎద చాచింది చేతులు కదిలాయో లేదో! ఎరుటనున్న దిశలు విచ్చుకున్నాయి మస్తిష్కం మండేట్లుగా మేధ పదునెక్కేట్లుగా ఎంత ఆలోచన చేసినా చుట్టూ అజ్ఞానం ఉండనే ఉంది ఆశ పెద్ద పులి వలె మనిశ్శిఖరంపై పీట వేసుక కూర్చుంది

2. తీరం నుండి భయంలోను వింతైన ఆకర్షణతో అనల దృశ్యం మతిలో బింబిస్తూంది వ్యూహంలోకి ప్రవేశించకముందు బాలారుణ బింబం వ్యూహంలోకి ప్రవేశించాక వీర మణి అవక తప్పదు తీరం నుండి తీరం చేరే అనుభవాన్ని అంటుకునే ఉంటుంది, అపాయం దూరం తెలీని పయనంలో నిరంతరం దృశ్యం నుండి మరో దృశ్యం !502

3. ఉపాయ శిల్పం చిన్నతనం నుండి పక్షులు కోర్కెల్ని జ్ఞాపకం చేస్తాయి పెదవులపై ఎగసే శబ్దాలు పక్షుల్ని తలపుకు తెస్తాయి ఏ చెట్టూ నీడను దాచుకోదు, ఏ నదీ నీరు నిరాకరించదు చెట్టునీ ఈ నదినీ మనషినీ ప్రయాణంలో వదలక తప్పదు పొదల మాటు నుండి చకితంగా గుట్టపై నుండి చురుగ్గా ధగధగ లాడే పులి కళ్ళు స్మృతి పథాన తిష్ఠవేస్తాయి ప్రక్కనుండి దూసుకపోయే బాణం వలె ఊహ సరిస్తుంది జీవితానికి తీర భూములు రెండే ! ఒకటి భయం ! మరొకటి ధైర్యం సాధారణ జడ రూపమై నావ ఉందే ! జలధి ముందు నిల్చిన పిడికిలి ! తీరానికి దాట వేసే ఉపాయ శిల్పం ! ప్రస్థానంలో తేలే విజయ శిఖరం ఉదయం దూకుతుంది, కిటికీ నుండి తెల్లని గండు పిల్లివలె పగలు ఎదురౌతుంది మైదానంలో కదిలే హరిదశ్వం వలె చిత్రం వేసే ముందు తొలి రేఖల్లో పూర్వ రంగం వలె రాబోయే జీవిత దృశ్యంకై ఉషస్సు ఎదురు చూస్తుంది

4. ఏమైనా కావచ్చు పెదవులపై పూచే పూలతో కళ్ళ నుండి జారే ముత్యాలతో వ్యాపారం ఆర్ద్రత కోల్పోయిన సమయ రూపం ఎడారి కావచ్చు మ్రోడు కావచ్చు లోలోన మండి మండి కాలం కణకణలాడే కొలిమి కావచ్చు క్రిందికి దిగిపోయి కాలం రాతి పొరల లోయ కావచ్చు దిశ దిశ జారిన ఉదయం పాతదే ఎప్పటిదో చరిత్ర కందని రూపం ఎదురుగా నడచే సమాజం వేరు, వెనుక నుండి వచ్చే బింబం వేరు పగలు మండిన మంటలు చల్లబడి పోవడానికీ ఎద శాంతి పొందడానికి మనిషికి నిశ అవసరం

5. మంటల నుండి వేడి భరించలేని కిరణం ఏ పచ్చని చెట్టునో చుట్టుకుంటుంది ఏ చల్లని నీటి పైనో ఈదుతుంది ! ఏ చీకటి జలధిలోనో దూకుతుంది పదునెక్కిన బాకులో సూర్యుని వేడి దాగి ఉంటుంది ఉపయోగించనంతవరకు అద్దంలో తోచే రవి తేజం

చీకటి కలవాటుపడి చీకటిని కోరే హృదికి వెలుగు కన్పిస్తే విసుగు ! రవి తలపుకు వస్తే వెరపు ! అద్దంలో స్వప్నం వలె గగనంలో చంద్రుడు మెత్తని కోర్కెల వలెమొలకెత్తిన నవ్వులతో ఈ నగరం ఆకర్షణకు నికేతనం ఇక్కడ ? కర్ప్యూలో గస్తీ సైనికుని శిరస్త్రాణంపై గన్ పాయెంట్పై రవి కిరణం మెల్లగా తలవాల్చేను చుట్టూ ఇనుప తీగెల ఊహలతో అనుమానపు కంటకాలతో ఎగసే సన్నని ధూళి ధూమ ప్రావారంతో తెలిసిన రహస్యం వలె ఉంది పగలు సూర్యుడు ముళ్ళకు పదును పెట్టేను అంతకన్నా ఇంకేం చేస్తాడు ! అతనికి ముళ్ళంటే ఇష్టం లేకపోయినా చీకటి రాత్రి ముళ్ళకు ముసుగు తొడిగేను ఇంతకన్నా ఇంకేం చేస్తుంది ! చీకటికి ముళ్ళంటే మహా ఇష్టం

6. కర్ప్యూలో జన పదం మౌన బంధంలో ఉంది విశ్రాంతి చరణంతో నిశ్శబ్దంగా ఉంది. ఊహలు చీకటి గూళ్ళల్లో ఒదిగీ కర్మసాక్షికి తెలీనివీ ఉన్నాయి. ఇది కర్ఫ్యూ

7. నాలుగు దారుల మధ్య నాలుగు దారుల మధ్య విగ్రహం ! విగ్రహంపై దిశల నుండి అనుగ్రహ బిందువులే రాలతాయో! ఆగ్రహ శకలాలే పడతాయో ! ఈ లోపల ఏ హింసో ప్రేలి ముక్కలు ముక్కలై ఎగిరిపోవచ్చు ఆపాయ ముద్రలో నున్న జీవితానికి వేదాంత గోపురమే శరణ్యమా ? గాలి తగిలిన గాయాలతో రెక్కలు ముడుచుకొని నడుస్తూంది ఏ మూల నుండో ఎగరిన ఆయుధం ఆ రెక్కల్ని ఖండింప జూస్తుంది504 మనషుల మధ్య గాలి మానవతను వెదకుతూ పోతూంది పత్రికల్లో నీలి పాగల మధ్య నిజం ముఖం మాయమవుతూంది ఓటమికీ గెలుపుకీ మధ్య సన్నని తెర కదలుతూంది గెలుపూ ఓటమీ రంగులు ఇరువైపుల నుండి ప్రతిఫలిస్తున్నాయి మనిషికీ మనిషికీ మధ్య ! భయం నిండిన లోయ ఉంది !

8. చరిత్రలో భాగమై లోయపై మానవతా సుందరంగా ఒకే ఒక వంతెన ! యుగాల నాటిది

గట్టుపై గండ శిల ! దూరాన వంగిన బుజాలలతో గుడిసె ! మోకాళ్ళ మధ్య దూరిన ముఖంతో, నేలను తడిపే బాష్ప బిందువులతో ఎడారి ఆరచేయి వలె దరిద్ర మయముఖంలో ఈ రోజు మారిన గతితో రేపటి స్వప్నం కోసమే ఉంది చెట్టు క్రింద పిల్లలు కొమ్మల్లో చిక్కిన ఒక్క పతంగంకై ఎగిరేరు అనుభవంతో గమనం మారే జీవితంలో ఎన్నటికీ ఆశ పరిపూర్ణంకాదు నదిని సముద్రాన్ని చేరనీ బిందువు బంధింపబడదు సమాజ చలనంలో వ్యక్తి చరిత్రలో భాగం, చరిత్రకు కారణం

9. ఎవరు రానీ రాకపోనీ ఎవరు వచ్చినా రాకపోయినా వాళ్ళు పనికి రావాలి వచ్చి తీరాలి వాళ్ళు కన్పించడంతోనే కళ్ళలో పొద్దు పూలు పూస్తుంది వాళ్ళు వేళకు రాకపోతే కాళ్ళ క్రింద మంటలు రగిలినట్లే వాళ్ళు కంటికి కన్పించకపోతే కళ్ళు ముళ్ళుకావచ్చు, శిలలు కావచ్చు పొద్దు పొడిచిన ముఖంలో చీకటి ఒదిగిన బ్రతుకుతో ఎక్కడో గుడిసె నుండి ఎప్పుడో చీకటినే బయలు దేరేరు గుడిసెకు తాళం వేయడానికి తలుపంటూ ఒకటుంటేగా దొంగల భయం ఉండడానికి కుండలో ఏమన్నా ఉంటేగా చెట్టూ చుక్కలూ ఉన్నంతవరకు ఏ నీడకూ ఏ వెలుక్కు కరువు లేదు ఎవరు వచ్చినా రాకపోయినా వాళ్ళు మాత్రం వచ్చి తీరాలి505 పెద్దోడు పెద్ద కూలికీ చిన్నోడు చిన్న పనికీ బుడ్డాడు చేతి కింద చేయిగా; ఎవడు పని ఇస్తే వాడే దేవుడు

10. ఎవడు పనిఇస్తే వీళ్ళు బ్రతుకుతూనే ఉన్నారు ! ఆకలి చావులు వినిపించకుండా దీన్ని అనుభవించే వాళ్ళ కన్నా చూసేవాళ్ళను ఓదార్చేందుకూ అసలు వాళ్ళను వదిలేసి ఆ పై వాళ్ళను ఓదార్చేందుకూ ఎందరో సతమతమవుతున్నారు, బ్రతుకును నాటకీయం చేస్తున్నారు వీళ్ళతోనే పొద్దు పొడుస్తుంది వీళ్ళతోనే పొద్దు గ్రుంకుతుంది, వీళ్ళతోనే చరిత్ర వెలుగు పుటలు తిరిగేదీ ధరిత్రి సువర్ణ పుష్పమయ మయ్యేదీ కొరకంచు వలె కాలే జీవితం ఏ వెలుక్కీ పనికి రాదు

11. మనస్సు మనస్సే చుట్ట కాల్చుకోడానికో, నిప్పు రాజేయడానికో తప్ప బరువుల్ని ఎత్తుతూ దించుతూ కాళ్ళకు సంకెళ్ళు పడుతూ వీడుతూ ఇది దుఃఖాన్ని ధరణిపై నిలుపుతుంది; ఆర్తిని ఆకాశాన చుడుతుంది. వెలుగు తెలీని నేత్రాల్లో మెరుపు తీగల్ని మెరపిస్తుంది కన్నీరు కురిసే పాట పాడుతుంది పిడుగులు విసరే ఆట ఆడుతుంది. ఆకలి గొన్న చేతుల్లో మాత్రం పంచబడే మాటలు రాలతాయి దప్పిక గొన్న ముఖంపై దూరం నుండి టారై లైట్ వెలుగుతుంది. మనిషి మృగం కాదు శిల్పం కాదు సూర్యుణ్ణి మాయంచేసే చీకటీ కాదు ఆకలీ ఆర్తీ ఉన్న మనిషి మనిషే, శాంతి ఆనందం కోరే మనస్సు మనస్సే కొమ్మల్లో నుండి ప్రాకే చంద్రుణ్ణి చూస్తే ప్రేమలో చిక్కుకున్న హృదయం జ్ఞాపకం వస్తుంది ఆందనంతవరకూ ప్రేమ పూలలో జ్వాల కావచ్చు అందిన క్షణంతో ప్రేమ చేతిలో అమృత మవుతుంది

12. తనకు తెలీకుండా ప్రేయసి కళ్ళలో కన్పించే వాలిన ఇంద్ర ధనుస్సు ముందు ఎంత అందమైన ప్రపంచమైనా పెన్సిల్తో పిల్లలు వేసే బొమ్మే ప్రేయసి బాహు లహరులపై ఆలోచన మంచు అద్దిన రాగ బింబమై ప్లవిస్తుంది మెరుపు తప్ప గర్జన లెరగని నీల మేఘమై పయనిస్తుంది జ్ఞాపకాల మెట్లపై సితార్ వలె దివ్యమైన ప్రేయస్స్వరం సరిస్తుంది తనకు తెలీకుండా శరీరం పుష్ప నౌక వలెనో చంద్ర హంస వలెనోకదులుతుంది ఎక్కడి కక్కడ సౌందర్యం పూర్ణమై మనోహరాకృతి వహిస్తుంది ఎక్కడి కక్కడ పరిమితమై జననం నుండి సరిస్తుంది ఆకర్షిస్తుంది క్షితిజం నుండి విసరి కురిసే బాష్ప జలాలతో తడిసిన భూమి సృజిస్తుంది సర్వం సమర్పిస్తుంది జగత్తుకు కానుకగా

13. ఎక్కడి కక్కడ సంకల్పమూ ఏ పరిణామ గమనాన్ని ఆపలేదు ఎంత శక్తి ఉన్నా

జీవితంలో ఆజ్ఞానం అనంతంగా మిగిలే ఉంటుంది అదే ! రహస్యం ! వీడని భూమికి దగ్గరగా చూడని స్వర్గానికి ఆప్తంగా మనస్సులో మధు భర పరిమళ లహరితో శుభ్రమైన ఉషస్సు స్పందిస్తుంది. పాల జలధి వలె విరిసిన మనస్సు దృష్టాదృష్ట సౌందర్య మూర్తిని తనలో బింబించుకో జూస్తుంది, తనలో లీనం చేసుకో జూస్తుంది.

14. ప్రశ్నా చిహ్నం ప్రశ్నతో సమాధానం, సమాధానం వెనుకనే మరో ప్రశ్న ఉంటుంది ఏ ప్రశ్న నేర్ప బడదు ! నేర్చిన ప్రశ్న కొయ్య గుర్రంతో సమానం నొసలు ప్రశ్నిస్తుంది ! కళ్ళు ప్రశ్నిస్తాయి, సమాధానం చెబుతాయి పెదవుల ప్రశ్నిస్తాయి! సమాధానం చెబుతాయి ! హృదయం ప్రశ్నిస్తుంది ! సమాధానం పొందుతుంది ! ఒక ఆలోచనే కాదు శరీరమూ ఒక ప్రశ్నే సమాజ చరిత్రలో మానవ రహస్తత్వం ఒక ప్రశ్నే507 రంగూ రీతీ మార్చే శక్తులతో పణంతో రణంతో పడుగు పేక జీవితం ! అజ్ఞానం దారిద్ర్యం మనిషిని చెరో వైపు రెక్కపట్టుకొని పయనింపజేస్తాయి చరిత్రకు మరుపు జాస్తి ! ఎంతో త్రవ్వితే గాని ఏ కాస్తో కన్పించదు దొరికే వర్తమాన సమాధానం వెనక ! భవిష్యత్తు ప్రజ్ఞాన చిహ్నముంది

15. శ్రమ బిందువులొకటై శ్రామికుని బుజాల వలె బరువు మోస్తూ ఎక్క డెక్కడో దారులు కలిసేను మనిషికి నగరం దిగిన ఇంద్రధనుస్సు, ఆశా విహంగాని కాశతలం ఇక్కడ తీర్చిన ఉద్యానవనంలో మనుషుల్లా నిల్చీ చెట్లు పిల్లల ఆటల్లో అమాయకతకీ పాటల్లో కళాత్మకతకీ సాక్షులుగా ఉన్నాయి. ఈ చెట్టు ఏ కిటికీ రెప్పలు గానో ఏదర్వాజా రెక్కలుగానో రూపాంతరం చెందుతుంది ! ఎన్ని విధాలుగానో జీవితంలో ప్రవేశిస్తుంది నగరం వెలువల ఏ అదృష్ట దేవత ఆగమనానికో పరచిన పట్టు కార్పెట్ వలె నది ! జీవన రుచితో చలన కీర్తి ! ఈ నది ప్రతి రోజూ యుగాల నుండి ఆవిరామంగా జారిపడే సృష్టికర్త శ్రమ బిందువు లొకటై సమూహమై ప్రవహిస్తున్నట్లుంటుంది

16. శక్తి నదీ తీరంలో రైతు పిడికిట్లో దున్నే నాగలితో చేతిలో పంట కోసే కొడవలితో శక్తి నదీ తీరంలో శ్రమ ఫల కేతనంతో నాలో సృజన భూమి బింబిస్తూంది ఒక్కొక్కరిలో ఏకాంతం సరస్స వలె నిలుస్తుంది గణాలతో సమూహాలతో సమాజం నది వలె ప్రవహిస్తుంది నాలో పరుగెత్తే రైలు ముందు చీలిన ఇనుప దారుల్లో ఒకదిశ నెన్ను కొనే వీలుంది ! దారి తప్పే ప్రమాదమూ లేకపోలేదు హెచ్చు తగ్గుల పెట్టెలతో ప్రత్యేకమైన గదులతో రైలు వలెనే సమాజమూ ఎక్కడి కక్కడ ఖండమై ! ప్రయాణంలో ఏకమై కన్పిస్తుంది యాత్రలో క్షణాలు మనసులో స్మృతుల్ని రికార్డు చేస్తాయి సమయంలో సందర్భంలో తప్ప ఎప్పుడు బడితే అప్పుడు పలకదు !కొండల్లో లోయల్ని

దాచేసే

చీకట్లో

విధి

దీపం

ఒకటే

నేస్తం

17. ఒక్కొక్క రోజు డిటెక్టివ్ నవల్లో పేజీలో పదాల్లో ఉత్సుక క్షణాలు కదలుతూన్నాయి పెదవుల్ని సీల్ చేస్తే, చేతులు పిడుగుల విసరవచ్చు చేతుల్ని బంధిస్తే, కాళ్ళు పెను తుపాను కావచ్చు. మతం పేర వాదం పేర పైకి తన్నిన బంతి వలె, పైకెగసే పతంగం వలె కదలే ఫాల తలంపై రక్త పుష్పం బదులుగా పుష్ప రాగం కన్పించాలి కణకణలాడే నిప్పు కొలిమి వలె ; చిక్కువడి ముడిపడిన దారం వలె గిరగిర తిరే బావి గిలక వలె, బాధలో సమస్యలో జీవితం ! ఒక్కొక్క రోజు పత్రిక ఎదురౌతుంది పతాక శీర్షికలో వికార ముఖంతో

18. సంకల్ప బిందువు ప్రతి మృత్కణంలో తన పద చిహ్నం నిలవాలనీ పోరాటం ప్రతి మస్తిష్కంలో తన ఆలోచన బింబించాలనీ ఆరాటం తలపై కిరీటం పడిపోయి, చేతిలో జెండా నేల కొరిగేను మరో తలపై కిరీటం నిలిచి, మరో చేతి జెండా ఎగసేను కష్టంలో రాయై దుఃఖంలో అగ్నియై రణ క్రీడతో రణించే వ్యూహ రచనలో జీవిత వర్తనలో తర తరాల అనుభవాలు !

అనుభావం భగ్నమైనా అనుబంధం చిన్నమైనా మానవ గుణంతో జీవన లయపై గతిపై ఆకర్షణతో మనిషి ప్రయనం మనిషి వైపే శ్రమ శక్తీ పోరాటం సమాజానికి రెండు కళ్ళు నాగలీ కొడవలీ శ్రమ జీవికి రెండు చేతులు కృషితో సుభిక్షం అన్వేషణతో పురోగమనం సమాజంలో ప్రయాణ దశ దశలో మొదటి చిరవ బిందువులు ఆహారం ఆహార్యం ఆధికారం ఆనందం సంపదతో బిందువు బిందువునూ ఒక రేఖలో ఉత్పత్తి శక్తులు కలిపేను.

19. విభజన రేఖలు భూమి నాశ్రయించిన స్థిర జీవితం దాహానికి కాల్వలు త్రవ్వింది వైవిధ్యం విషమత్వం అసమానత సమాజ రూపానికి కత్తెరలైనాయి అటవికం నుండి ప్రజాస్వామ్యం దాక శ్రమ జలాలపై తేలే సంస్కృతి ముఖాన రక్త రేఖలు చిలికింది ! సరి కొత్త పాత్రనూ వహించింది రెక్కల్లేని పక్షి వలె బుజాన నిశ్శబ్దాన్ని మోస్తూ కదలుతూ ఎక్కడో అలికిడితో గుచ్చుకునే అనుమానం ముల్లుతో కొమ్మకూ ఆయుధానికీ భేదం లేని అరణ్యంలో సమాజ ధార నుండి తొలగిన విప్లవ చరణాలు ! అనల కీలల కింజల్కాలతో విచ్చిన ఇనుప మొగ్గలు బ్యాక్టరీ మూడో కన్నుతో నిశి నిశి తిరిగే ఆశాంతి మూర్తులు

20. సమరం వచనం హోలీ రంగులు పులిమిన ముఖాన్ని గుర్తించే యత్నం జరగేను రంగుల్లో మాయమయ్యే నిజాన్ని పట్టుకొనే ప్రయాస పడేరు శిలవలె ఘనీ భవించిన హృదయంలో ఏ విప్లవ శిఖలు దూకితేనేం ? తుప్పు పట్టిన కృపాణ మతిలో ఏ వచన సుధ ! సేచితమైతేనేం ? మనశ్శిఖా బ్రష్ తీర్చిన కోపం క్రౌర్యం ద్వేషం హింస రంగులతో మనిషిలో నుండి రక్త చిత్రం బయటికి వస్తుంది

21. యశశ్చిత్రం మనః కిరణం బ్రషో తీర్చిన సహనం త్యాగం శాంతి ప్రేమ రంగులతో

మనిషిలో నుండి ఉషశ్చిత్రం ఎగసి దూకుతుంది చిత్ర ప్రదర్శన ప్రాంగణంలో 'సత్యం వద ధర్మం చర' తోరణం సమాజ చేతనలో చరిత్ర పుష్పించిన మానవ రూపం ఉదయ నదీ దీరాన నడుస్తూంటే ప్రక్కనున్న శిలలు జాలిగా చూస్తాయి కదలే కాంతి అలలతో నది ! పుటలు తిరిగే కాలం వలె ఉంది అదృశ్యమాన గతంలో వర్తమానం భవిష్యత్తుకు గతి తర్కంతో పయనిస్తూంది గతంలో పోరాడే భౌతిక పరివర్తనం వ్యక్తి నుండి సమాజానికి క్రమిస్తూంది.510

22. నడిచినంత వరకు ఎవరో విసరిన రాయికి పగిలి ముక్కలుగా జారిపడిన ఆద్దంలో దారిలో తన ముఖాలు చూసుకొని మనుషులు ఆనందం పొందే మనుషుల మధ్య పూల బుట్టలో ప్రేలిన బాంబు ధ్వనికి నింగిపరుగెత్తుతూంది “నిజం”, విలువైన వజ్రం అందుకే ! ఎక్కడో జాగ్రత్తగా భద్రపరిచబడింది ఆహారంకై సంతోషంకై పక్షి ఎంత దూరమైనా సరే పరుగెత్తుతుంది సైబీరియా నుండి రాజస్థాన్ సరస్సుకూ హిమ సరోవరం నుండి అమెరికాకూ సౌదర్యం సంస్కృతీ ఔన్నత్యం స్పందన కలిగిన తేజం నా రూపం వాడి కత్తుల తోరణాల నుండి ఎగసి నిలచిన మానవ కీర్తి శిఖరం చుట్టూ కోట వలె చరిత్ర నిల్చి ఉన్నా గగనం నుండి శక్తి దిగుతుంది ఈ భూమి గొప్పదనం ? అజ్ఞాన పీఠాన్ని అధిరోహించ నంత వరకే ! అడుగు ముందుకు కదలుతుంది ; రేణువు రేణువులో చలనం అడుగు ముందుకు వేయడమంటే అజ్ఞానం వెనక్కి వెళ్ళడమన్న మాట పాత రేఖల్ని తుడిచేస్తూ కొత్త రూపాన్ని సృజిస్తూ, సహస్ర కర పంక్తులపై శ్రమ స్వప్నం వాస్తవమౌతుంది ప్రతి మనిషిలో వెలుగు పూవో పండో పొందే సమయంకై అనుభవ గంధంతో ఆలోచనా సేచనతో ప్రతి లిప్త ఎదురు చూస్తుంది జీరో వెనక సంఖ్య చేరుతూ అనంతంగా విలువ పెరిగినట్లు శూన్యానికి భావం చేరి మనిషిలో ప్రపంచ మవతరిస్తూంది భిన్న స్వరాలతో వర్ణాలతో వాతావరణం సముద్రమై మ్రింగ జూస్తుంది మనిషి పడవై తేలేను, వెళ్ళిన కొద్దీ అలలు తలలు వంచుతూపోతాయి.

23. పడవై

24. కారుణ్య సేచనం ఎపుడో చిల్లి పడుతుందని కుండలో నీళ్ళు నింపడం మానేయం ఎపుడో చినిగిపోతుందని వస్త్రాన్ని ధరించడం మానేయంమబ్బు క్రమ్మీ నీడ వాలీ ధూళి సోకీ

నిశ

మ్రింగే

సమయంలో

ఏది “సత్యం” “ఎక్కడ ?” అన్న బహు ప్రశ్నలకు సమాధానంగా ఒకరిచేతిలో విష పాత్ర కదలుతుంది మరొకరి దేహంపై క్రాస్ నిలుస్తుంది. పరీక్ష గడిస్తే ! సత్యం శుభ్రంగా వజ్రమై బయట పడుతుంది వెలుగు ఎవరినీ ఆర్థించదు, చీకటిని చీల్చుకొని వస్తుంది కన్నీరు వెనుక కదలుతుంది, కన్నీటిని తుడుస్తూ వస్తుంది చీకటి ప్రశ్నయై బంధిస్తే వెలుగు సమాధానమై విప్పుతుంది హనన ప్రపంచంలో ధర్మ పథం కారుణ్య కాంతితో పలకరిస్తుంది

25. ప్రజాస్వామ్యమై పెదవులపై నుండి శబ్ద ప్రపంచం బయట పడనంతవరకే స్వంతం ఒకసారి బయటికి దూకేస్తే గగనం అంచుల దాకా అందరిదీ ఆలోచనలో పరుగెత్త లేని చెట్లు తలలూవూతూ నిలిచిపోతాయి ఆలోచనల్ని ప్రశ్నించే గిరులు తలలెత్తి మరీ ఆకర్షిస్తాయి చేతిలో ఈ శతాబ్ది మహేతిహాసం పుట పుట తిరుగుతూంది వ్యక్తి తలం దాటి సామాజిక వాస్తవ రహస్యాల్ని ఆవిష్కరిస్తూంది భౌతికం అతీతం అభౌతికం వీలు వెంట మనిషిలో వివిధ స్థాయిల్లో దొంగలో దొరలో హంతకునిలో తమ తమ పాత్రలు నిర్వహిస్తాయి నిన్నటి మానవ సంకల్పం మేఘమై పిడుగులతో మెరపులతో నేడు కాంతి జలం వర్షిస్తూంది ! ప్రజా స్వామ్య బంధువై అదో దక్షిణాప్రికా

26. స్వాతంత్ర్య బింబం స్వాతంత్ర్య సవితృ బింబం ప్రజాస్వామ్య కాంతిని ప్రసరిస్తూంది వర్గం వర్ణం భేదం లేకుండా మనిషి మనో రూపం వెలిగిస్తూంది ఎండిన గరిక పోచల్లో రాజనీతి నైశిత్యం మెదలుతూంది

ఎండిన మట్టి కణాల నుండి నేడు హరిత స్వప్నం నిజమవుతూంది నిరంకుశ శిలల్ని లోయలోకి దొర్లిస్తూ ప్రజాశక్తి కదలుతూంది మౌన శంఖం నినదిస్తూంది, భయం నుండి దారి ముక్తమవుందిఏ శైల సౌధ శిఖరంపైనో

సూర్యుణ్ణి

బంధించడం

కుదరదు

ఏ రాత్రి కోటగోడ వెనకాలో సూర్యుణ్ణి పాతేయడం జరగదు గతానికీ భవిష్యత్తుకూ మధ్య గతి తార్కిక భౌతిక సంబంధం ఈ శతాబ్ది అంచుల్లో మానవ సమాజ ప్రగతి సంధ్యా రూపం శరీరంపై గాయాలు అగ్ని చిమ్ముతున్నాయి ధమనుల్లో రక్తం అతంకం స్వనిస్తూంది

27. సమాజ జలాల్లో స్వేచ్ఛకై సమాజ మెగసీ జ్వలిస్తూంది సమస్యల హృదయాని కానందమెక్కడిది ? క్షితిజం ఒక చేతిలో సూర్యోదయం మరో చేతిలో సూర్యాస్తమయం జీవితం ఒక అంచులో పూల చెట్లూ మరో అంచులో ఆయుధ పంక్తీ ! ఆలయ నుండి ఘంటారవం మరచిన అమూల్యాన్ని అనురణిస్తుంది దారిలో హారన్ మ్రోత రానున్న అపాయ వేగాన్ని మెరపిస్తుంది కొత్త దారి పట్టిన మనిషి చివర గమ్యంలో స్వంత దారి కోరేను మోసమో మార్పో ఏం చేసినా అది దారి తప్పిన జీవితం కోసమే ఆ పిచ్చి కళ్ళలో ఆశ్రువులు తొలకరి చినుకులనే భ్రాంతి నీయకపోలేదు. దోసిట్లో జారిపొరలే దుఃఖం సమాజ జలాల్లో కలిసే కన్నా మార్గమేముంది?

28. సంకల్పం సంకల్పం సరిస్తుంది ప్రవాహపై ప్రసరిస్తుంది పరాగమై నిరంతరం క్రియాత్మక జీవితంలో శ్రమ చేతన బిందువై, రేఖయై, రూపమై సామాజిక స్పందనతో మనోమయమై స్వేచ్ఛలో మానవ ప్రస్థానంతో అగ్నిపై అలల అడుగులతో నడుస్తుంది, ముళ్ళలో గులాబి పూవై నిలుస్తుంది గ్రామం నగరం రెండూ; ఒకే ప్రస్థానాని కిరుతీరాలు విశాల పక్షాలతో ఎగసే జీవన తీరాల్ని సంకల్పం కలుపుతుంది దూసే కత్తుల సందుల్లో నుండీ కదలే నీడల మధ్యలో నుండీ అనుభవ సీమల్ని సృజిస్తుంది; ఆలోచనా శిఖరాల్ని నిలుపుతుంది513

సంకల్పం పెదవులపై శబ్ద శరీరంతో కదలుతుంది ఎగురుతుంది ఈ దేశం ఆదేశం సీమలు లేవు, ఈ మనిషి ఆ మనిషి భేదం లేదు

29. వెలుగులోకి నదీ తీరాన ఇసుక గూళ్ళ నుండి చెట్టు కొమ్మల్లొ పక్షుల గూళ్ళ నుండీ మనిషి మస్తిష్కంలో జీవన ప్యూహం; ధూళి నుండి కలత నుండి వెలుగులోకి భౌతిక యంత్రం నుండి మానస బంధం వరకు సంకల్పం సంకల్పం వెనుకే మహాసేన వలె భవిష్యత్తు కదలుతుంది నడిచే శ్రమ చరణాలకు గమనాగమన కేంద్రం సంకల్పం ఇరువైపుల జన గణంతో వర్తమానం కదలుతుంది అభినవ సంకల్పంలో పాషాణ కణ ప్రతిమలకు స్థానం లేదు హృదయ కిరణ చికిత్స పొందే మానవతకు మరణం లేదు ఈ శతాబ్ది వదనంలో స్మృతి పథం నుండి నిరంకుశం విస్మృతమై జన సంకల్పంతో వెలిగేను ప్రజా స్వామ్య రమణీయమై వృద్దు ముందు శిశువుల వలె కొమ్మకు చివుళ్ళు ! నిశ్శబ్దం అంచుల్లో భవిష్యత్తు ఫాల తలంపై ప్రతిఫలిస్తూంది ముఖాన భయారణ్యంతోనో చూపులో అంగార సేచనతోనో పగటి వేషం వేసుకొనీ పిలవకున్నా కోరిక ముందు ఎదురౌతూంది

30. దర్శన చిత్రం ముక్కలుగా చెదరి పడిన వర్తమాన దర్పణ శకలాలనుండి భవిష్యత్తు గురించి ఆలోచన కొత్త సంకల్పానికి దారి తీస్తూంది సంకల్పనవోదయంతో ధారలో అలలు చిమ్ముతూ పోయే నావెనుకనే వీడని మహాసంస్కృతి! అణువణువులో ఒక్కొక్క సూర్య బింబం శబ్ద హృదయం నుండి ఊదిన మౌన శంఖరవమై నిశ్శబ్దశాఖాపుష్పం నుండి ఎగసిన శబ్ద భ్రమరమై నాదంతో ఈ శతాబ్ది అంచుల్లో దృశ్యం నుండి దృశ్యం, ప్రజాస్వామ్య దర్శనండైరి దర్పణంలో (1995) అంకితం జీవన పథ సహచరి శ్రీమతి ఇందిరకుడైరి దర్పణంలో సూచిక

I. అశాంతిఖండం 1. శాంతి ఎదురౌతుంది పుట 2. నిశ్శబ్దంగా 3. నాగరకతాస్వప్నం 4. విజయపుష్పమై 5. పరివర్తన చిహ్నం II. నిశాఖండం 6. రాత్రివేళ 7. శాంతి కళ 8. శబ్ద ప్రపంచంకై 9. మానవత ఒకటే 10. అబద్ధాల అలలపై III. మారణఖండం 11. కంటి చివర

12. మార్చేవ్యూహం 13. శాంతి అక్షరాలు 14. ఉదాహరణ కాదు 15. బహు దగ్గరగా 16. హృదయంలో తేజం IV. ఆశాఖండం 17. 18. V. ప్రయాణఖండం 19. ప్లాట్ఫార్పై సృజనకై ప్రార్థనకై 20. స్మృతిలో దృశ్యం 21. ముందు కదలేమనిషి 22. శీర్షికవలె 23. రైలు సిద్ధమైంది

3. డైరి దర్పణంలో

I. అశాంతి ఖండం

1. శాంతి ఎదురౌతుంది శాంతి ఎదురౌతుంది ! సమాజ హృదిలో సుళ్ళు తిరిగే అశాంతితో రాత్రి చుక్కల వలె చెక్కిళ్ళపై అశ్రు బిందువులతో ఎక్కడా ! ఈ శాంతి గురించే వార్తలు మాటలు రెక్కలు కట్టుకొని ఎగురుతాయి భయం ఉన్మత్త శిఖరంతో నిలుస్తుంది విషాదం అంగార ముఖంతో జ్వలిస్తుంది గేటు దాటి బయటి కడుగేస్తే కాపాడేందుకో కబళించేదుకో గాని చేతిలో ఎత్తిన ఆయుధంతో పరుగుతీస్తూ వార్తా దృశ్యమెదురౌతుంది. బోస్నియా, చెచెన్యా కావచ్చు నిరసన పదం, విప్లవారణ్యం అవచ్చు మల్లె మొగ్గ వలెనో మందారం వలెనో ఉదయించిన శిశువు శరీరం పేవ్మెంట్ పైనో ప్లాట్ ఫర్పైనో ధూళి పాట్లంలో చెండు వలె ఉంది. కన్నీరుతో తడిసి రక్తంతో అట్ట కట్టీ శరీరం మంచులో బిగుస్తూంది మంచు బొట్ల తోనూ ఉదయం సర్వం పుష్పించాలనే ! కోరిక సహజం రాత్రి గగనంలో మెరసే నక్షత్రాలు ప్రయాణంలో వాస్తవ సూక్తు లైతే నేలపై ఎగసే ధూళి రేణువులు బ్రతుక్కి అనుభవ సూచన లౌతాయి

2. నిశ్శబ్దంగా నిశ్శబ్దంగా చెట్లను ఆయుధ శాలలుగా మార్చే క్షణాలు శాంతికి స్వస్తి రేఖలు ఒక్కవాడి శబ్దంతో వేడి శబ్దంతో నిశ్శబ్దం క్షతగాత్ర మవుతుంది ప్రశ్నల కంటకాలతో ముఖ మరణ్యమవుతుంది దశ దిశలు శాఖలతో సమాజం జవాబుకై ఎదురు చూస్తుంది ఎక్కడో గులాబీ ముఖం కన్పిస్తుంది ప్రక్కనే ఆనల వల్లి తలెత్తుతుంది ఒక్కొక సమయంలో ఏదైనా సాధ్యమే, జీవన పరిణామంలో ప్రతిదీభాగమే అందని ఎత్తులో వ్రేలాడే ఉట్టిలా నిద్రలో మలచబడిన స్పప్నంలా సందేహాలకు సమాధానాలున్నా, పొందే వాస్తవ మంతంత మాత్రమే518 ఆయినా జీవితం ! జన గణ శ్రమ చరణాలతో నడుస్తూనే ఉంటుంది

చుట్టూ నవ సమాజ శక్తులతో, మరో ప్రపంచ మెదురౌతూనే ఉంటుంది

3. నాగరకతా స్వప్నం ఊపిరికీ అలజడికీ మధ్య నుండి శాంతి ఎట్లాగో బయట పడుతూంది ఈ చివర నుండి ఆ చివర వరకూ నినాదమో వివాదమో ప్రవాదమో గుండెల్ని ఊపి మంటల్ని స్పజించీ ఆయుధ స్వనాలతో దిక్కుల్ని ఆకర్షిస్తాయి ఇంటి ముందు మొక్కలూ మొక్కల మధ్య పిల్లలూ కనే కలలూ వీధి నుండి దూసే మారణ శబ్దాలకు చెల్లా చెదరై మాయ మవుతున్నాయి నేలపై విజయ రాగం స్వనించాలనీ మనసులో ఇంద్ర చాప మతతరించాలనీ మనిషిలో కోరిక ! అంతరాత్మను మరపిస్తూంది చరిత్రను శిలా పాదాల తోనో కంటక కరాలతోనో నడిపిస్తూంది రోజూ కొత్త సందేశంతో సూర్యుడొస్తే రోజూ పాత సందేహంతో మనిషి మేల్కోనేను ఎడారి హృదయాన్ని వనంగా మార్చే యత్నమే నాగరకతా స్వప్నం

4. విజయపుష్పమై ఆశా జీవన ధుని మినిషిలో యుగాల దాహాన్ని తీరుస్తూ వస్తుంది దీని ప్రక్కనే శిఖరాలతో సూక్ష్మ హరిత స్పందనతోనూ గిరి ఉంది అరణ్యం నుండి నగరానికి దారి ఏ నిలయానికో రహదారికో పాయలుగా శీర్ణమవుతుంది ! మనిషిలో శక్తికీ యుక్తికీ సంకేతం ! ఒక రస హృదయం తప్ప ! నదిలో ఏలాంటి మార్పూ కన్పించదు తీరం నుండి తీరానికి పై నుండి వాలిన వంతెన కన్పిస్తుంది దాటరాని దేదీ లేదనిపిస్తుంది, మరో జగత్తును పరిచయం చేస్తుంది బిందువు నుండి బిందువు విడిపోతూ బిందువుతో కలుస్తూ నిరంతరం ప్రవాహం సమాజాన్ని తలపిస్తుంది, ప్రకృతిగమనాన్ని బింబింస్తుంది. చంద్ర బింబంతోనో సూర్య గోళంతోనో పోటీపడి ఎగసే ఆలోచన కళ్ళముందు ప్రవాహమై కన్పిస్తుంది, చేతిలో విజయ పుష్పమై వాలుతుంది519 గుడి గోపురం పై నుండి దూసి పచ్చని క్షేత్రాల్ని స్పృశిస్తూ ఉదయ హృదయం, గడ్డ కట్టిన అశాంతిని సరింప జేస్తుంది

5. పరివర్తన చిహ్నం భయాల్ని ఏ నూతి లోనో తోసేస్తూ బాధల్ని ఏ గోయిలోనో విసరేస్తూ

వేయి కరాంచలాలతో వెలుగు కళ చిమ్ముతుంది బీదరికం నిండిన జోలెనూ పేదరికం దాగిన బొంతనూ ఏ కొండ పైనో ఏ కోన లోనో విసరేస్తుంది మండే గాయాల్ని మెత్తని మంచు రేకులతో అద్దుతుంది దుఃఖితుల వెచ్చని చెంపల్ని చల్లని రాగంతో నిమురుతుంది చీకటి శిలల్ని సమూహంగా వెలుగు అలలుగా మారుస్తుంది చేతిలో నాగలీ కొడవలీతో పాటు గుండెలో ఉత్సాహ శిఖల చలనంతో జీవిత చలనంలో సంఘర్షణ సమయ సమయం నవ చరిత్ర సృజిస్తూంది బడుగు రేఖ దాటీ జోలెను వీడే ప్రజాస్వామ్య పథం, పరివర్తన చిహ్నం

II. నిశా ఖండం

రాత్రి వేళ సూర్యుని వలె ఇపుడు నా ముఖం మరో వైపు నుండి చుక్కలద్దిన వెన్నెల షామియానాలో నీడలు చేతులు కలుపుతున్నాయి గాలివేసే చాటు ప్రశ్నలకు లలితంగా కదలుతున్నాయి ఈ రాత్రి మరో తీరానికే వంతెనపై ప్రయాణమెలా సాధ్యం ? ఏ రోప్ వే ఆశ్రయం దొరుకుతుంది ? మార్పు ఒకటే సాధనం ప్రస్తుతానికి చంద్రుడూ చుక్కలూ తృప్తిగా విశ్రాంతి పొందేరు రేపును హృదిలో నింపి ప్రస్తుతాన్ని అనుభవంతో స్మిగ్ధపరచేరు కళ్ళలో ఆకాంక్షల్నీ హృదిలో ఆలోచనల్నీ రేపు అందిపుచ్చుకోవచ్చు రాత్రి వేళ సూర్యుని వలె ఇపుడు మరో వైపు నున్న నా ముఖాన్ని మీరెలా చూడగలరు ? మీ చేతులూ గ్రహించ లేవు

6. రాత్రి వేళ

7. శాంతి కళ పగటి సూర్యుడెపుడో మండి నెత్తురు బురదలో పడి కూరుక పోయాడు పైకి తీయడం కుదరని పనే ! ఆ విషయం ప్రస్తుతానికి వదలేయండి కొండపై కూర్చున్న చంద్రుణ్ణి దింపడమూ ఇపుడు కుదరని పనే పోనీ ! చంద్రుణ్ణి తొలగిస్తే ? సత్యాన్ని చాటు మాటునే ఉండనీయండి ! నిశా జీవితాన్ని వేలెత్తి చూపొద్దు! ఏ సుఖంలో నో ఊగి పోనీండి

ఏ మగతలోనో నిద్ర పోనీండి ! ఏ జలధిలోనో కలవనీండి కాకపోతే నిరంకుశత్వం గురించి ఏ కథలో గాధలో చెప్పుకోవచ్చు ఆమరే శాంత కళను చెదర నీకండి ! రేపటిని పునర్నవం చేసేదివ్యౌధం ! చీకట్లో ఏ భేదం ఉండదు ! అందరి ముఖాలూ ఒకటిగానే కన్పిస్తాయి స్పర్శలో స్పందనలో అతీత గుణ మానవతా చలనంలోనే భేదం

8. శబ్ద ప్రపంచంకై సమాజం స్పందించే శబ్ద ప్రపంచంకై నిశ్శబ్దం ఏకాంతంగా ఎదురుచూస్తుంది ఒక కేక ఒక పిలుపు ఒక మాట మనిషిలో గతి శక్తిలో చలన రూపాలు ! సమయం హిమ ఘన మైనపుడు కిరణం కను మరుగైనపుడు చీకటితో నిశ్శబ్ద మనివార్యం ! అశాంతిలో ఆవేదన తప్పని సరి ! చీకటిలో ముంచి తీసిన నా ముఖాన తగిలిన గాయం గీసిన అగ్ని రేఖతో కాలం చేసిన సంతకం వలె ఉంది అదే వాలకం అవే చేతులూ కాళ్ళ ! అకృతిలో భేదం లేదు మస్తిష్క మనోజ్ఞశాల అదే ! శాలలో జరిగే ప్రయోగాలే వేరు ! కోరిక శంఖాన్ని పూరిస్తుంది, అవసరమైన బాణాన్ని సంధిస్తుంది అన్ని ఋతువులూ కలిసిన దృశ్యం బహు రసాలూ కలిసిన రూపం మస్కిష్కం నుండి విడుదలౌతుంది ఆ సమయ మింద్ర జాల మవుతుంది అంతరంగం వెలుగు చీకటి మయమవుతుంది నిజ జీవితం బింబిస్తుంది

9. మానవత ఒకటే సూర్యకిరణాలు చీకటి శిలల్ని వివిధ భంగిమల్లో చెక్కుతాయి ముఖంలో హృదిలో ఆలోచనతో ఆశతో ఆనందం వివిధ పక్రియల్లోమనుషు లెందరో అన్ని

శిల్పాలు

మనసు

లెన్నో

అన్ని

వ్యక్తిత్వాలు

!

మంచు తెరలు కప్పేస్తాయి ! అంతలో తొలగి పోతూంటాయి ! ఎంత కాలంగానో జ్వలించే గాయం ! సమయం సమయం సరిసిలో అనల పద్మం కావచ్చు ! ధారలో అగ్ని గుండ మవచ్చు నాలో సమాజం, సమాజంలో నేనూ, అగ్ని పొంచి చుట్టేస్తూనే ఉంటుంది శిల్పాన్ని పరామర్శ చేస్తుంది, జీవన శాఖల్ని అలంకరింప జూస్తుంది అటు ఆలోచనా జలధికీ, ఇటు హృదయ గగనానికీ తప్ప గాయాల ఆర్త స్వరం ఎవరి కెంత దూరం అందుతుంది

తనువు తగలేయబడుతుందో దేహమదే తగలబడుతుందో కాని మంటల్లో నుండి ఎగసే స్వరం మానవ నాగరకతను కూల్చేస్తూంది గళ గళం నుండి స్వరా లెన్నో! నాలుక్కి చేతనైనన్ని భాషల్లో మంట లణగుతాయి ! చరిత్ర కల్పనలో వాస్తవం మాయమౌతుంది తెగిన బంధాల మధ్య ! మానవత ఒకటే నిశ్శబ్దంగా నిలిచి ఉంటుంది.

10. అబద్ధాల అలలపై అబద్దాల అలలపై అనుమాన భయాల్లో ఈతతోనే గట్టుకుచేరేది సమయానికి ప్రయాణంలో అనుకున్నవి దొరకడం అదృష్టమే ! అవినీతి ముళ్ళ మధ్యనున్న గులాబి ఆకర్షణకూ ఆహ్వానానికీ షట్పదం వచ్చి వాలుతుంది! ఈ ముళ్ళే రక్షణ పంక్తి కావచ్చు తీతువు ధ్వనుల మధ్య చకోరం నిశ్శబ్దంగా వెన్నెల సేవిస్తుంది మంచి గంధం చెట్టు మూలాన్ని భుజగ వలయం అలంకరిస్తుంది క్షితిజం గుండెలో కత్తి వలె వాహనం దూసుక పోయే రోడ్డు మధ్యలో ఏ ఆవో వచ్చి అందంగా నిలుస్తుంది ఏమేకో చమక్కున గంతు లేస్తుంది పూలు పండ్లతో ఆకర్షించే సమాజంలో కొమ్మ నుండి కొమ్మకు దూకే చెట్టు నుండి చెట్టుకి పరుగెత్తే కపి గణాలదే మెజారిటీ ! ఇక్కడ అనుమానంతో ప్రతిదీ అగ్ని పరీక్షకు స్థాన మవుతుంది చేవ గల జీవితం అనలాన్ని సహిస్తుంది, వ్యక్తిత్వంలో ఏ అణువూ కోల్పోదు సహిస్తూ పోరాడుతూ చివరకు అస్తిత్వ మమృత దీపమవుతుంది522 హంసతో ఎవరికీ పనిలేనట్లుంటి, దీన్ని గురించే దృష్టి ఉన్నట్లు లేదు క్షీరాన్ని నీరాన్ని వేరు చేసే శక్తి మనిషిలో అంతరంగానికి సహజం పర్యావరణం కలుషిత మవకుండా గరళాన్ని కబళించే కాలకంఠుని వలె తప్త దరిద్రంలోను ధరా హృదయం రస స్పర్శ వీడదు సృజన శక్తి కోల్పోదు చీకట్లో తేలి వెన్నెల అద్దుకొనీ అనుమానం కప్పుకొనో నిద్రలో మునిగీ ఒకపుడు ముక్కలుగా జీవితంలో నిశ అనుభవానికి వస్తుంది పై చుక్కలూ తన వంతు చంద్రుడూ వెలిగినా సామాన్యుని జీవితం నిశాపర్వం సత్యం గురించి సందేహార్థాలకేం ? ఉషస్సు జాడలేంది పగలు ప్రసక్తి ఎక్కడిది ?

III. మారణ ఖండం

11. కంటి చివర కొన్ని క్షణాలు అనుకోకుండా గుండెపై మొగ్గలై, పూలై అభినందిస్తాయి కొన్ని క్షణాలు కనపడీ కనపడకుండా గుండెపై సూదులై కత్తులై దిగుతాయి కొన్ని ఆకస్మాత్తుగా ఎదురౌతాయి దారి మధ్యలో బాంబు హృదయంతోనో మందు పాత్ర మస్తిష్కంతోనో ఆగని పెద్ద అల వలె జీపు పరుగెత్తుతూంది, ఉండి ఉండీ నీలి పొగ చిమ్ముతూ ఉక్కిరి బిక్కిరి చేస్తూంది, కనిపించని మనుషులపై గురి పెట్టిన చూపులతో భయ భయంగా జీపులో మనుషులు యంత్రాలై ప్రయాణించేరు దూసుక పోయే వాహన వేగానికి అడవి హృదణ్ణం జలజల మంటూంది వాహనం సమీపించే కొద్దీ వంతెన భయంతో నిశ్శబ్దంగా వంగిపోతూంది ఆయుధాలు ప్రేలిన ధ్వనులు అంతలో నిశ్శబ్దం ! విషాద రేఖలతో వెలుగు ! ముని మాపు మసక పడినట్లుంది. పగిలిన ముక్కలై చెదరిన కాలం దిక్కుమాలిందై బావురమంది అంతలో అరపుల్ని ఆక్రందనల్ని గాలి చెట్టు చెట్టుకూ చేర వేస్తూంది మరో చెవి కందించేందుకు వెంపర లాడుతూంది ఆ నిర్జన స్థలంలో ఇపుడు కన్పించిన శవమే ఒక సమాజ చిహ్నంవిప్లవం అంగ

వేసిందనుకునేవారూ

విద్రోహం

పిడికిలెత్తిందనుకునే

వారూ

!

ఏదైతేనేం శాంతి రంగంపై చట్టం తన పని చేసిందనే వారూ ఒక ఆటవికనాటకం ముగిసింది ఆదిమ క్రౌర్యమూ కసీ కంటి చివర ఆశ్రువులకు వ్రేలాడుతున్నాయి

12. మార్చేవ్యూహం నిర్జన వన మార్గాన రాలిన ఆకుల క్రింద రహస్యంగా పరచిన గాజు ముక్కలపై నుండి దెబ్బతిని పోయిన అడుగుల రక్త చిహ్నాలు ! చుట్టూ అశాంతి హింస భీభత్సంతో అదృశ్య శిఖలు తిరుగుతాయి రాత్రి వేళ చెట్లు తిరుగుతూన్నట్లుంటుంది ఎత్తిన గొడ్డళ్ళ వలె కొమ్మలెదురౌతాయి

చాకు చూపులతో ముఖాలు జారుకుంటాయి గన్ పాయెంట్ పై జీవన హేలతో సమాజాన్ని అర్ధవంతం చేయాలనే తపన వ్యక్తి హింసతో శత్రు దళనంతో సమాన న్యాయం సాధించాలనే కోరిక ! అడవిలో ఇసుక పలకపై వ్రేలితోనో పుల్లతోనో వయోజన విద్య ఇల్లు మనిషి పూవు పండు బదులు అడవి గొడ్డలి గన్ను బాంబు పదాలు పెంచిన తల్లికీ తండ్రికీ తెలీని రీతిలో నేర్పబడుతున్నాయి ఈ వ్యూహం చెట్టు చెట్టునీ సాయుధ వ్యక్తిగా మారుస్తూంది ప్రమిదలో వెలిగే దీపం చీకటిని తొలగించడానికే కాని బొందిని దగ్ధం చేయడానికి కొంపను తగలబెట్టడానికీ కాదు

13. శాంతి అక్షరాలు శోకం ఘనీభవించిన మాతృ మూర్తి నిపుడు ఓదార్చే సాహస మెవరి కుంది ? నష్టమైన మానవ మనోజ్ఞ రూపాన్ని ఏశక్తి ఏయంత్రం తిరిగి సృజిస్తుంది ? ఎడారిలో ఇంకిన మానవతను ఏ ఆదర్శం పైకి తెస్తుంది ? క్షత గాత్రమైన సమాజం నెత్తురద్దిన చీకటి రూపం వలె ఉంది అరణ్యాన విషాదేతిహాసం జ్వలిస్తూంది గాలిలో అశాంతి ప్లవిస్తూందిచిందర వందరగా ఉన్న

స్థితిలో

ఎవరి

జేబు

నుండో

బాగ్

నుండో

కాగితం ముక్క ఆగి ఆగి ఎగురుతూ గాలిలో తేలుతూంది అక్కడ చేరిన ముఖాల్ని స్పృశిస్తూ ఏదో రహస్యం చెప్పబోతోంది ఓ జర్నలిస్టు ఎదురుగా చేతులు చాచి కాగితం ముక్క నందుకున్నాడు దీనిపై “శాంతి” అక్షరాలు వ్రాసి చిన్ని ముద్దుతో గాలిలో పైకి వదిలేసాడు

14. ఉదాహరణకాదు ఈ నగర మెప్పటి కప్పుడొక స్వప్న దృశ్యం ఎప్పటికీ కోరే శాంతి స్వప్నం ప్రతి నగర మొక సుదీర్ఘ సంస్కృతీ జలాలపై ప్రయాణిస్తూ ఉంటుంది చరిత్ర మూలల్లో నుండి ఎగసే స్మృతులకు కల్పనలు పూస్తాయి స్మృతి సీమల్లో ఎదిగే కీర్తి స్తంభాలు సగర్వ మస్తకాలతో ఆహ్వానిస్తాయి గతానికి చెందిన విషాదం పూర్వ రాగ స్పర్శతో మధుద్రవంలో ముంచి పైకి తీసినట్లుంటుంది ఎంత సాధించినా ఎన్ని మెట్లెక్కిన్నా మనం మరవందీ మనల్ని వీడందీ రణం, అవసరంగా తోచే పణం ! మనిషిని వరించే అగ్ని ఫలం

స్వార్ధం ఆయుధ మవుతుంది, హింస అలజడి ఘట్టనలో రాజకీయం నడుస్తుంది ప్రతి అలజడిపై నిరసనపై అధికారం నిప్పు పూలు చిమ్ముతుంది ఎంత గొప్పదైనా ఒకనాటి ఘటన చరిత్రలో మరో నాటి కుదాహరణ కాదు పూలను మంటలుగా, మంటల్ని పూలుగా చూచే అనుభవం రాజకీయాల్లోనే సాధ్యం

15. బహుదగ్గరగా జీవన రణంలో మొదట గాయపడేది, హృదయం రణానికి విరామం ఉండొచ్చు కాని సమాప్తి బిందువు లేదు ప్రకృతీ సమాజ సంఘర్ణణలో ఆకలీదాహంతో నేలపై భౌతిక మానస దశల్లో మానవ జీవిత మొక అభియానం దాహం వేసే కళ్ళముందు ఉదయ సూర్యుని వెలుగు భరత నాట్యం చేస్తుంది తూర్పు దిశ టేబిల్పై మధువు నిండిన గ్లాస్ వలె సూర్యుడు ఆకర్షించేను ఎటు చూచినా ఉదయ సమయం భ్రాంతి మృగతృష్ణతో అందంగా ఉంది525 ఎడారిలో తిరిగి తిరిగి ఎక్కడో పచ్చని చెట్టు దొరికి అడవిలో శత్రు భయంతో కదలి కదలి చల్లని స్నేహ పవనం తాకీ నిన్నటి గాయాల్నీ మంటల్నీ మృగ తృష్ణల్నీ మనస్సు మరచిపోతుంది పచ్చని వర్తమానంలోకి పయనింపజేసి ఆదర్శం నవ సమాజాని కాహ్వానం పలుకుతూంది పసి హృదయం తీగెలతో చెట్లతో మనిషితో ఏకమవుతుంది పెద్ద మనస్సు తీగెలకూ చెట్లకూ మనిషికీ బహు దగ్గరగా పలకరిస్తుంది

16. హృదయంలో తేజం తుపాను రెక్కలతో ఎగిరే కాల మపుడపుడూ రాక్షసంగా ఎదురౌతుంది ఇనుప పాదాలతో నడచే సమయం అపుడపుడూ నిరంకుశంగా మారుతుంది రవి బింబాన్ని సైతం అమ్మకానికి పెట్టి చంద్ర బింబాన్ని తాకట్టు పెట్టి అవసరానికి పబ్బం గడుపు కొనే చీకటి బేహారులూ తటస్థపడతారు ముక్కలు ముక్కలై చెదరి వెలుగు నెత్తు రొలికే పెద్ద గాయం వలె ఉంది బొగ్గు రాశిగా రాలిన చీకటి క్షణంలో అంటుకోడానికి సిద్ధంగా ఉంది చీకటికై రాత్రి దాకా వేచి ఉండనక్కర లేదు కళ్ళు మూసుకోనక్కరలేదు తుపాను వెనక ఇనుప పాదాలపై నడచే మనిషిని చూస్తే చాలు ! తెలుస్తుంది ఎడారీ మ్రోడూ ప్రక్కనే ఎగసే బూది పొరల్లో నుండీ కదలే మారణ రణ జీవిత చిత్రం చూస్తే చాలు ! తెలిసి పోతుంది

సూర్యుణ్ణి మోసం చేస్తే వచ్చే బహుమానం మానసిక దారిద్ర్యం మారణ తోరణ హేల ! ఏ రోజు చీకటి హృదయాల్ని క్షమించాలనీ, అస్తమించే సూర్య హృదయాన్ని ప్రార్ధించండి రేపు జీవితంలో వెలుగు మనసు ఆవహించాలనీ హృదయంలో సూర్య తేజాన్ని నిలుపుకోండి IV. ఆశాఖండం

17. సృజనకై సృజన సమయంకై మట్టి పరితపిస్తుంది ఏ కుండగానో కుంపటిగానో మొక్కగానో రూపాంతరం చెందాలనీ నాగలి చాలులో బీజ పంక్తీ కోరుతుంది సౌభాగ్యంతో నేల నుండి మనిషిని ఆకాశ మెత్తుపెంచుతుంది పయనానికి సంకల్పం మూలం ; గమనశక్తి ఆధారం చక్రం సహకరిస్తుంది, రెక్కలు సహాయ పడతాయి చుట్టూ చేసే ప్రదక్షిణ ప్రయాణం కాదు, ప్లవర్ వేజ్ ప్రపంచం జీవితం కాదు జన హృదయంతో సామాజిక చలనం ఎన్ని రాగాల్లోనో ఎన్ని వర్ణాల్లోనో ! వాద వివాదానికీ సిద్దాంత రాద్దాంతానికీ అందకుండా విచరిస్తుంది ఒకదారి పల్లెకూ మరొకటి పట్టణానికీ ఇంకొకటి ఆరణ్యానికీ ఈదారు లెక్కడెక్కడో ప్రయాణంలో కలుస్తూ చీలుతూ విడిపోతాయి వ్యక్తి రేఖలతో సమాజ సంబంధాలతో పెద్ద చిత్ర పట మెదురౌతుంది అనల కెరటాల్ని దాటాలిసిందే, కత్తుల వంతెనపై నడవాలిసిందే ముళ్ళ పొదల్లో నుండి మలపుల్లో అపాయ ముఖాల్ని తప్పించుకోవాలిసిందే పూల వలెనో కార్పెట్ వలెనో ఒకరి అడుగుల క్రింద మరొకరి బ్రతుకులు మౌన సోపానాల వలె మలచు కొని నిలిచేవీ ఎదురౌతాయి శాంతి దేవత కళ్ళ నుండి ఎన్ని బాధా పుష్పాలు రాలిందీ గాయపడిన మనస్సుకే జ్ఞాపక ముంటుంది ! కనలే వ్యక్తి అంగార కణం కావచ్చు, అరచే వ్యక్తి ఆయుధ మూర్తి అవచ్చు బిజీసిటీ వీధిలో దృశ్యం తిరగేసి వర్ణ చిత్రం వలె ఉంది బీటలు వేసిన నేల వలె ముఖంలో ఆలోచన సందేహంలో సందేశంకై ఎదురు చూస్తుంది

18. ప్రార్ధనకై ఇంటి ముందు "బిక్షాం దేహి” స్వర మిప్పటిదా ? ఎంత చరిత్ర కలిగింది ! ఈ సమాజ గతిలో భాగమైంది, ఇది నిలిచిపోతే కాలం అగినట్లే ! గోడపై కాలెండర్ కాలం వేసే అడుగుల్ని క్రమం తప్పకుండా సూచిస్తుంది ఆరోజు అడుగులెంత విలువైందీ, బరువైందీ మరునాటికి గాని తెలీదు కదలే ముళ్ళతో గడియార మెప్పుడూ భవిష్యత్తు గురించే ఆలోచిస్తుంది ఏక్షణమూ నిదురపొర ఎరగదు ముందు చూపు కోల్పోదు దేవునికర్పితమైనా పూల మాల వలె క్షణాలు స్మృతిలో పరిమళంతో ధూళి గతం కావలసిందే టేబిల్పై ఐస్ క్రీం కప్పు వలె గగన తలంపై చంద్రుడు చుట్టూ ఎత్తిన ముఖాలతో స్నేహితుల వలె చుక్కలు! చిరుగాలికి తల పంకిస్తూ ముంగిట్లో పాదు గుండెలో నుండో వరండాలో తొట్టి ఎద నుండో గులాబి పలకరిస్తూంది పొంచిన చీకటి పులి, క్రౌర్యాన్ని తలపుకు తెస్తూంది అక్షయ కిరణ పరంపరతో చంద్రుడు మతిలో ఆలోచనా తూణీరాన్ని నిలిపేను బయటి కిటికీ అద్దాలు పగిలిన శబ్దంతో కల చెదరిపోతుంది మేల్కొనే రాత్రి కళ్ళలో ఏముంది ? శాంతికై కలగనే అశాంతి సముద్రం ఎంత వదలాలనుకున్నా విషాదం నీడ వలె వెంటబడుతుంది కాళ్ళకు సంకెళ్ళు, పడినా, చేతుల్ని మాత్రం ప్రార్ధనకై వదిలేస్తుంది

V. ప్రయాణ ఖండం

19. ప్లాట్ఫార్్మ◌్ప నక్షత్రాల మధ్య నుండి చంద్రుని వలె చదరంగం వ్యూహంలో వ్యక్తిపయనం ఒక వైపు నుండి వీడ్కోలు ! మరో వైపు నుండి స్వాగతం ! ఒక స్టేషన్ వదలిన రైలు మరో స్టేషన్ చేరినట్లు రైలు ప్లాట్ ప్లార్పై చేరే వేళకు రాత్రి కళ్ళు విప్పుతుంది

వెలుగు హృదయం విప్పి అందరితో మాట్లాడుతుందిప్లాట్ ఫార్్మ పై వచ్చే రైలు దూరంగా

నిల్చిన

చీకటిని

వణకిస్తూంది

దగ్గరలో ఉన్న వెలుక్కి చెమటలు పట్టిస్తూంది కదలని చీకటైనా తొలగని శిల అయినా అక్కడ బల్ల క్రింద పడుకున్న కుర్రవాడే ఏ శబ్దాని కెగరి పోని పక్షి ! రైలు రాకకు మేల్కోని బల్బు రెక్కలు విప్పి గొంతు నుండి ఎగసే పాట వలె, పెదవులపై కదలే మాట వలె కదలే రైలు చక్రాల గమనంతో జీవితం కదలుతుంది పయనిస్తుంది అవసారానికి బయలు దేరినా, ప్లాట్ ఫార్పై ఆనందం పొరల మధ్య వచ్చి పోయే ఏ రైలుకూ పట్టని ! వీడని బాధా ప్రపంచ ముంది మనస్సు తెరపై ఒక్కొక్క దృశ్యం, డైరీలో పేజీ వలె తిరుగుతుంది క్షితిజం జన తంత్ర పతాకయై రెపరెపలాడనీ విప్లవం సాయుధమై ప్లవించనీ వాడు మాత్రం వాడే ! ప్రయాణికులు పరిచయ మున్నట్లే ప్రవర్తిస్తారు

20. స్మృతిలో దృశ్యం ఆరేయ్” అని “ఒరేయ్” అని నోటి కొకటి ! పలికేది మాత్రం సర్వనామమే ! స్టేషన్కు అటు వైపు కదలితే సంకెళ్ళు ! ఇటు వైపు నడిస్తే అనల హస్తం ! అందుకే అటూ ఇటూ కాని చోట ప్లాట్ ఫార్్మ◌్ప అతని నివాసం ! ఇది యథాతథానికి శరణ్యం ! భయం లేని భద్రమైన స్థానం పుట్టుకతో పడిన ఇనుప ముడి తొలగే మార్గ మింత వరకూ అందలేదు అతనికి కల తెలుసు ! ఆకలి తెలుసు ! చలనం తెలుసు ! ప్రయాణం మంటే భయం వచ్చిపోయే ప్రయాణికులతో పరిచయం ఒడ్డును అలలతో సమానం రాత్రి నుండి ఉదయానికీ ఉదయం నుండి రాత్రికీ కొందరికి ఆ మధ్య ఆగే స్టేషన్తో పనిలేనే లేదు ! పేద మొగంలో లోతు కళ్ళలో కొందరికి దొంగ వేషంలా తోస్తుంది వీటి వెనక అమ్మకనే కలలు ! అతనికి తప్ప ఎవరికి కన్పిస్తాయి ఎక్కడో జారిన సీల కోసం ఏ వాహనమూ వెతుక్కుంటూ వెనక్కి వెళ్ళదు డైరీలో రాయని పుట వద్ద ఏ చరిత్ర ఆగదు ! అదృశ్యం కాదు!ఆగే రైలు పెట్టె కెదురుగా ఉన్న

అతణ్ణి

“కూలీ”

అని

పిలిచే

వాళ్ళ

ఉన్నారు

ఎదురుగా గోడకు పోస్టర్ దూకెందుకు పొంచిన పెద్దపెలి బొమ్మతో వన్య రక్షణ దృశ్యం, ఆకర్షిస్తూంది మనిషిని ఆలోచింప జేస్తూంది

రైలు పెట్టె కదిలింది, కదిలే రైలు పెట్టెకెదురుగా క్లాస్లో బోర్్డ పై లేత మనస్సు గీసిన మొదటి బొమ్మలా ఆ కుర్ర కుంక చేతిలో పడిన చుక్కల్ని లెక్క పెడుతూ, ఆవేళ అదృష్టానికి విలువకడుతూ వీడియో చిత్రం వాలకం, ఆ దృశ్యం స్మృతిలో డైరీలో ఒక పైజీ.

21. ముందు కదలే మనిషి ప్లాట్ ఫార్్మ బెంచ్పై మాసిన దుస్తులతో ఇనుప స్తంబానికానుకొనీ ఇనుప స్తంభం రంగులో కలిసిన ముఖంతో బంధించిన బాల సముద్రాలవలె ముఖాన రెండు కళ్ళ బోనులో కదిలే పులులు వలె ఉన్నాయి. దుఃఖం నుండిఎగసే అగ్ని అణగింది బాధ నుండి లేచిన కంటకం వంగింది సాహసమెత్తిన ఆయుధక్రియ ఆగింది, జన సముద్రంలో సుడిగుండం నిలిచింది. ఆ వ్యక్తి స్తంభించిన గాలిలో ఆకు కదలని నిశ్శబ్ద వృక్షం వలె కూర్చున్నాడు ఫాలంపై గాయం పగలు వెలిగే ఎర్రని బల్బువలె ఉంది ఇది అపాయాన్ని సూచించేనా? కొత్త దారి చూపించేనా? చూచే వారిలో సంశయం! ఆలోచనతో చిగురిస్తుంది! కష్టంలో బాధలో తృప్తి ఆనందంతో అశాంతి పోరాటంలో శక్తీ సంకల్పంతో అలల మధ్య అగ్నిని తలపించీ అలల నుండి మంటలు మెరపించీ విరామ చిహ్నం వలె కూర్చున్నాడు! భ్రమ లేదు సంభ్రమమంతకన్నా లేదు. అల కదలిపోయి దాని స్థానంలో మరో అల వలె వచ్చిపోయే జనం కళ్ళకు ముఖం దర్పణం వలె ముక్కలుగా పగిలినట్లుంది! ప్రతి ముక్కలో విషాద శకలం! ఎండ చల్లబడినట్లున్న ఆ కళ్ళలో మల్లెపూలు చూడాలని ఉంది తుపాను రెక్కలు ముడిచిన ముఖంలో సమాజ శాంతి చూడాలని ఉంది. పయనంలో ఏ ముఖమైనా తటస్థ పడొచ్చు! దీనికి సమయ నియతి లేదు గెలుపు నుండి ఓటమీ ఓటమి నుండి గెలుపూ చక్ర భ్రమణం! ప్లాట్ఫార్్మ పై అలల వలె కదలే ముఖాల్లో పచ్చ లైట్ బింబించిందిమాటలు పూర్తి కాకుండానే

రైలు

రానే

వచ్చింది.

ఆ వ్యక్తి లేచాడు, అతని మస్తిష్కానికి సమాంతరంగా ఎత్తిన రైఫిల్ వెనుక నుండి కదులుతూంది, నగ్న రహస్యం వలె ముందుకు కదిలాడు.

22. శీర్షిక వలె చిన్నతనంలో తప్పిపోయిన లేత కిరణం, ప్లాట్ఫార్్మ పై వచ్చి పోయే రైలు వేళ కందుకునేను ప్రతి స్త్రీలో అమ్మను చూచేను శబ్దం నుండి జారిన అక్షరం వలె ఒంటరిగా నిలిచేను ఒక వాక్యంలో స్థానం కోసం ఎదురుతెన్నులు చూచేను. ఈ ముఖంలో విషాద రాగం విన్పించడమే కాదు కన్పిస్తుంది కూడా కూలీ పిలుపులోనో వెన్ డార్ కేకలోనో జన కోలాహలంలో అలవలె ఎగసే అభిలాష అణగిపోతుంది, దూరం నుండి ప్రార్థన అణగిపోతుంది దీన స్వరంలో పగిలిన అద్దం వరసగా రాలే ముక్కల ధ్వని వినిపిస్తుంది బావిలో చంద్రబింబంవలె ముఖంలోకి తొంగి చూడాలనిపిస్తుంది. భవిష్యత్తులో ఆశ వలె చెంపల్ని అరచేతుల్లోకి తీసుకోవాలనిపిస్తుంది. ఈ కూన రాకకోసం ఎక్కడో తల్లి! గడప ముందు దీపంవలె ఎదురుచూస్తుంది చంద్రవంక వలె నడచీ ఇంట్లో అడుగు పెట్టాలనే కోరిక సహజం. అల వలె కదలే ఆరాటం వెనక నుండి అగ్ని శిఖ దూకేనా? అభిజ్ఞానం జారిన ఉంగరం వేలు వలె ఇక్కడే నిలిచేనా? ఏ అరణ్యం లోనో గన్ పాయింట్ అయి తిరగవచ్చు నుదుటిపై మానిన గాయం, దీన భయ శీర్షికవలె ఉంది.

23. రైలు సిద్ధమైంది ఆగిన రైలు పెట్టెలో నుండి జన కోలాహలంలో ప్లాట్ఫార్్మ పైకి మనిషి దిగుతూందీ దింపబడుతూందీ తెలీకుండా ఉంది అందరికీ తెలీని రహస్య పుటల్ని తిప్పే గాలి ఉక్కిరి బిక్కిరౌతూంది హృదయాల్ని మాత్రం నిశ! చేతివ్రేళ్ళతో మృదువుగా స్పృశిస్తూంది.జనం వెన్ను తట్టి మరీ ఆ

కలరవం!

అటువైపు

లాక్కొని

పోతూంది

దెబ్బతిని వాలిన వ్యక్తి కన్నా చూచే వ్యక్తి పొందే బాధ అనల్పం! ఆలయ గోపురం ఎగిరి మసీద్ మీనార్ దూకి చర్చి ఆర్చి దాటి శాంతి వచన మింకా రావలసి ఉంది, అతడే మతమో తెలీదు! ఏ ఊరో ఏ పేరో తెలీదు! ఏ గుర్తింపు కార్డు బయటపడలేదు కన్నీటి చుక్క రాలడం హృదయ సహజం! సానుభూతి చూపడం మానుషధర్మం క్రూర కర్మ క్షమింపబడుతుంది మరో రోజుకు హిమం వలె కరగిపోతుంది మనిషిలో మానవత ఉదయం చేతిలో పద్మం వలె

శుభ్రమై సుందరమై క్షణాల్ని పరిమళంలో అద్దుతుంది మరో తరంపై విశ్వాసం గుండెపై శిశువు వలె భవిష్యత్తును పైకెత్తుతూంది ఈ ఆశతోనే సమాజం జీవించేదీ ఈ ధైర్యంతోనే జనం ఉన్మదితం కానిదీ. అతని చివరి శ్వాసలో తుపాను కంపిస్తూంది అతని చివరి చూపులో సూర్యుడు గొడుగేసుకునేను విజిల్తోపాటు పచ్చజెండా ఊగింది ప్లాట్ఫార్్మ వదిలేందుకు రైలు సిద్ధమైంది. (1996) అంకితం పరిశోధనలో నిర్దేశకులూ కవీ, శాంతమూర్తీ ఆచార్య పల్లా దుర్గయ్యగారికి ఈ శతాబ్ది రెక్కలపై పుట 1. నారీ వాద పథం 2. i) దళిత స్వరం ii) దళిత స్పందనం 3. శాంతిస్వప్నం 4. ఈ శతాబ్ది రెక్కలపై ..... 553535 4. ఈ శతాబ్ది రెక్కలపై

I. నారీ వాద పథం

వెనుక కదలే నీడకు భయపడీ పారిపోయే రోజులు పోయాయి రాత్రి వేళ గుర్తించి వేలెత్తి చూపే వీధి దీపం భయం లేదు

1. నారీ స్పందనం ఇపుడు కళ్ళలో ఉంది చీకటి కాదు, తేలే నిశ్శబ్ద సూర్యుడు మాత్రమే తాము కోరేదీ తమకు కావలసిందీ ఏ చెట్టో ఏ పందిరో ఆశ్రయం కాదు చెట్టునూ పందిరినీ సైతం కాపాడుతూ పోయే నవ నారీ వాద చైతన్యం. పడినా చెదరినా ఓడినా గెలిచినా అడుగడుగునా వ్యక్తిత్వంతో బ్రతికే అస్తిత్వంకై పోరాడే స్వేచ్ఛామయ ప్రపంచమే ఇప్పుడు తమదువుతూంది. అనుమానం పెనుభూతం మనిషి వెనువెనుకే ఉంటుంది కిరీటం క్రింద విస్మరణ గుణం రహస్యంగా నిలిచే ఉంటుంది కాలిన కోర్కెలతో వాడిన ఆశలతో హృదయం శూన్యమయ్యే సమయం ఆలోచనలో మార్పుకు సర్జరీ ఒకటే శరణ్యమవుతూంది. యుగాలుగా ఎదుట నిల్చిన ప్రశ్నలకు సమాధాన వ్యక్తిత్వంతో స్త్రీవాద చైతన్యం భవిష్యత్తుకు ఉదయ రూపమిస్తూంది సమాజ చరిత్ర పుటల్లో భవిష్యత్తుకు క్రొత్త శక్తుల్ని సృజిస్తూంది.

2. నారీ బింబం యుగాలు గడిచినా ఉద్యమాలు నడిచినా నారీబింబం ఇప్పటిదాకే అప్పటిదే హృదయ పాత్రలో వేసే భిక్షతో! క్షితిజంలో! విసరబడిన భవిష్యత్తుతో పుట్టింది మొదలుకొనీ బాధ మృత్యువు అంచుల్లోనే నివాసం మృత్యువంటే ఇపుడే భయం లేదు! ఎన్నోసార్లో ఎదురై తోక ముడిచింది. ముందువైపునుండి బలమైన చేతులే ఎదపై అనల బంధం కావచ్చు వెనుకవైపు నుండి కలగన్న చేతులు మెడలో ఇనుప బంధం కావచ్చు.క్షణ క్షణం గాయపడే

మృదు

వ్యక్తిత్వం

చల్లని

మాటకై

ఎదురు

చూచేను

వెచ్చని స్పర్శకై కలలుగనేను, చివరకు నేలపై చూపులు నిలిచేను బాధ దీపమై ముఖాన్ని వెలిగిస్తుంది; ఆమె కదలుతూంది తిరుగుతుంది జీవితంలో మట్టిబొమ్మగానో; గాజు బొమ్మగానో, కొయ్యబొమ్మగానో సమాజ దాహానికి కుజురాహో! అర్ధ నగ్న శైలి ఉండనే ఉంది

సమాజ రూపానికిపుడు కొత్తగా అర్థవంతమైన రీతి ఏర్పడుతూంది గమన దిశలో మార్పుతో నారీ బింబం! ఇతిహాసాన్ని లాగి పట్టుకొని మునుముందుకు నడిపించే ఉపమేయం వలె ఉంది.

3. చరిత్రను పరుగెత్తిస్తూ ప్రతి రోజూ మండే వృక్షమైతే నీడ కోసం గూటి కోసం ఎక్కడికి వెళ్ళాలి? శ్రమ ఎపుడో రాత్రి చల్లదనాని కుపశమిస్తే! అప్పటికి నిదుర వచ్చేస్తుంది ఇదొకటే సుఖ ద్వీపం మిగిలింది మేల్కోడంతో పైన ఉదయభయం చిమ్ముతుంది ఆమెలో మౌనం ఇనుప కవచమైంది, ఏ స్పర్శ వికాసాన్నివ్వడం లేదు ఆమెలో ఘనీభవించిన నిశ్శబ్ద తలంపై రాగం స్కేటింగ్ వలె వచ్చిపోతుంది. ఒకటి రెండు కన్నీటి చుక్కలు ధైర్యం చేసి ముందుకు వస్తాయి అరచేతిలో కాయలు కాచి వేళ్ళు వంగిన అరచేయి దొప్పలో రాలి అంతలో భయంతో చెదరిపోతాయి ఇదోమానసిక స్థితిలో జరిగే స్థితి అనే చిలక్కొయ్యకు వేలాడే సంతోషమే మిగిలేను. ముడిచిన రెక్కలతో ఎగిరేందుకు, పాతిన కాళ్ళతో నడిచేందుకూ వీల్లేకుండా సమాజంలో తనకు దొరికిన స్థానం, తలపై మొలిచే గడ్డి పోచలతో మీనార్ వలె ఉంది గోడ గడియారం ముళ్ళవలె ఆలోచన సాగుతుంది. ఈ సమయం ఆమెలో స్త్రీవాద చైతన్యం చకచ్చకితమై విద్యన్నవమై చరిత్రలో వెనుకబడిన శక్తి గతిని ఉద్యమింపజేస్తుంది మౌనాన్ని మ్రోగిస్తూ, నిశ్శబ్దాన్ని తొలగిస్తూ, సమయాన్ని మాట్లాడిస్తూంది గోడల్ని తొలగిస్తూ శిఖరాల్ని దాటుతూ, చరిత్రను పరుగెత్తిస్తూంది.537 కెమెరా ఫోకస్లో ఈనాటి స్త్రీ ఒక విజేత వర్తమాన స్వేచ్ఛా లహరిపై అస్తిత్వం పొందుతూంది “బందిపోటు” భావన నుండీ “మృగారణ్యం” తత్త్వం నుండీ అగ్నిపంజరం స్థితినుండీ, అనలబంధం సమస్య నుండీ ముక్తమయ్యే చేతన, సామాజిక శక్తితో సాకారం పొందుతూంది. స్త్రీత్వం పాపం కాదనీ, శాపమసలే కాదనిరూపిస్తూ అరచేయిలో ఒదిగిన ఆకాశం పైకెగసి శబ్దిస్తూంది. ఎదురులేని అభిమానంలో “విద్యుద్దండం”తో, వెలుగుతూంది “నీడ వెనకనున్న అదృశ్యరూపం” మారుతూంది,

కొత్తముఖం అవతరిస్తూంది ఇపుడు స్త్రీ ఏ ప్రదర్శనలోనో క్రీడా యంత్రం కాదు వర్తమాన క్షణాలపై నడచే చంద్రరేఖ అసలే కాదు, వర్తమాన తంత్రులపై మ్రోగే స్వతంత్ర హృదయం నారీ స్వామ్య పథంలో పరిణత సమయ శిఖరం.

4. కెమెరా ఫోకస్లో శిఖర తలంపై పరివర్తన తేజం కెమెరాను మ్రింగేసే ఉన్మేషం వలె ఉంది నుదుటిపై కుంకుమ కోపిస్తూనో ముఖాన పసుపు శపిస్తూనో సూర్య చంద్రుల్లాంటి రెండు కళ్ళనూ కలిపే సూత్రం విసరేస్తూనో గాలి రెపరెపలో పాతపైటను తగలేస్తూనో కన్పించే ఉద్యమదృశ్యంలో స్వప్నం నిజమౌతూన్నట్లుందీ సమయం, కెమెరా ఫోకస్లో !2. దళిత స్వరం

1. సంభాషణ చరిత్రలో సమాంతర పంక్తుల్ని మధ్య మధ్య కలిపే దళిత రేఖలు క్షేత్రాల నుండి యంత్రాల దాకా సమాజ బంధాల్ని నిలిపే శక్తులు రోజూ మునుముందుగా బహు చురుగ్గా వీరి ముఖాన పొద్దు పొడుస్తుంది అరిగిన అరచేతుల్లో ధూళి క్రమ్మిన రేఖల్లో నక్షత్రాల్లోని గగనం కన్పిస్తుంది. ప్రతి రోజు కొత్త బ్లేడ్ వలె పొరపాటునో అలవాటునో గాని పాత గాయాలు మానక ముందే కొత్త గాయాల్ని సృజిస్తుంది. సమాజానికి వీరు మూలాలు కావచ్చు, సమయశక్తికి చక్రాలు కావచ్చు హరిజనుడనో గిరిజనుడనో ఎవరో వేలెత్తి చూపే దాకా తెలియలేదు ఏ బుద్దుడో క్రీస్తో గాంధియో పిడికిట్లో వెలుగులు విదిలిస్తే చాలదు సమాజంతో ఇప్పటికీ వీరి అనుబంధం ఏ రాళ్ళతోనో చుక్కలతోనో! అన్నట్లుంది రాత్రి చీకటిలో ఒకటై, ప్రకృతి హృదిలో వెచ్చగా అర్థనగ్న శరీరాలతో బ్రతికేరు; ఆకురాలిన రుతువు వలె నిలిచేరు

2. ఉపాయనం పుట్టిన సమయమొకటే వీరికి ఉదయం ఆ తరువాత ఉదయాలన్నీ నిశలే ఊహలో ఎగసే స్వప్నమొక్కటే వీరికి జీవితంలో ఉపాయనం.

ఊళ్ళో వీరు నడచే దారులు నిశ్శబ్దంగా మాట్లాడతాయి! దారులు చీలేచోట సశబ్దంగా చర్చలు జరుగుతాయి దూర దూరం నుండి ఆదర్శాల పతాకాలు మృగతృష్ణలుగా కన్పిస్తాయి దగ్గర దగ్గరలో ఆశలు అందని అలల వలె దొరలిపోతాయి. మనిషిచే మనిషి బహిష్కృతి, చరిత్రలో ఏ మలుపులో మొదలైందో? తరాలుగా పేర్చిన శిలా ప్రాకారాలు నిషేధించిన మనిషిని లోనికి రానీయవు హృదయాన్ని నిర్జన స్థలంలో వదలేసి క్రుంగిన దేహాలకు బంధనతో శిక్ష ఏ రూపంలో ఉందో? ఆపై వర్ణాలంకారంగా మారింది.539

3. అవసరమైంది ఏ గోడకో బండకో విసరేసిన శిరస్సు ఓ విషాద కథ చేబుతుంది ఏ ధర్మసంస్థకూ పట్టింపు లేదు, ఏ న్యాయశాలలో ప్రవేశం లేదు ఐదు నక్షత్రాల ఆశ్రమాలున్నాయి, ఏడు నక్షత్రాల వైద్యశాలలెగసాయి రేపేం జరుగుతుందో తెలీదు కాని ఈ రోజు ఇట్లా గడచిపోతే, అదే గొప్ప! ఈ మౌన ప్రతిమలు మాత్రం ఏ చెట్టు మొదట్లోనో! ఏ కప్పు క్రిందనో ఏ గోడవెనకో, ఏ స్తంభం మాటునో బాధ ముడుచుకొని బ్రతకాలిసిందే. ప్రవాహాన లోతుగా నిల్చిన కాళ్ళతో వంతెన వలె నున్న వీళ్ళు భుజాలపై వీపులపై గట్టు నుండి గట్టుకు బరువుల్ని చేర్చేరు ప్రపంచానికవసరమైనవన్నీ వీరి చేతులపై తిరగాలిసిందే వీరి పొట్ట కవసరమైంది మాత్రం! ఎవరి చేతుల్లోనూ లేదు.

4. మనిషి మరచింది తరాలుగా జారిన కన్నీటి బిందువులు బిగిసి హిమ శిలలైనాయి ఒకటి రెండు నిప్పురవ్వలు విసిరితే! చాలదు! హిమానీ రూపం తరగదు వీళ్ళ శరీరాలపై గాయాలు వీరెవరో సచిత్రంగా చెబుతాయి. విషాద మొలికే తరంగం వలె దూకే కొరడా కొస చురకలతో సన్నని బరికె దెబ్బలతో చరిత్ర విషమగతుల్ని పొందింది చెరపినా చెరగిపోని శాశ్వత చిరునామ ఫాలతలంపై వ్రేలాడుతూంది శాశ్వతమనుకునే రూపాల నీడలు వెనుకనుండి ఉరిత్రా భయపెట్టేను ఊరు బయట చెరువులో నీరు దోసిట్లో తళతళ మెరసేను త్రాగేముందు తోటి మనిషి మరచిన మానవతను జ్ఞాపకం చేసేను. సరస్సులో కావలసినంత నీరుంటేనే! అలలు పైకి లేస్తాయి

మెట్లపై సరిగమలు పలుకుతాయి సమాజంలో స్వరాలు వినిపిస్తాయి ఊరవతల దూరదూరంగా పొదలవలె అణగి మణగిన బ్రతుకులు చేతులు ముడుచుకొనీ అలసట తెలీని మ్రోడుల వలె ఉన్నాయి.

5. వలవేసీ తెరచిన సమాజ పుస్తకంలో అచ్చు తప్పు పదాల వలె గుడిసెలు ఉదయం తెరపై వీడని చీకటి పక్షులు జ్ఞాపకమొస్తాయి. ధూళిలో ఊపిరి తీస్తూ వదలుతూ ఆకలీ దారిద్య్రం అంచులపై కదలుతూ ఉదయ సంధ్యలో గుడిసె నుండి రాతి ప్రతిమల వలె నిష్క్రమించేరు సాయం సంధ్యలో గుడిసెలోకి మట్టిబొమ్మల వలె ప్రవేశించేరు సమాజంలో ఉప్పు సముద్రంలో చేపల వలె బ్రతికేరు ఎవరి కెప్పుడవసరమైతే వలవేసీ వారిని ఒడ్డుకు లాగేరు ఎవరికెప్పుడవసరమైతే వారి కలల్ని సర్దడమే వారి పని

7. హిమశిలతో సమానం మనిషి ఎడారి దాహంతో ఎండిపోతున్నా ఊరు బావికి దూరంగా ఉండాలి మృత్యుభయంతో వణకుతున్నా ఊరి వెలుగువైపు చూడకూడదు మానవతపై మూతలా పరచుకొన్న నీలి రెక్కలు తొలగవు. మానవతపై నీడలా పరచుకొన్న స్వార్థశక్తులు వీడవు వీరిలో పొరపాటున రేగిన కోపం లోలోపల దహనం కావలసిందే పైకి పొగ కూడ కన్పడ కూడదు, లోలోపల చుట్టుకపోవలసిందే. చుట్టూ అసంఖ్యాక శూన్య హస్తాలు తమ అవసరాలకు ముందుకు చాస్తాయి శ్రమ గురించి ఆలాపనతో శ్రేణులుగా వివిధ వర్గ ముఖాలెదురౌతాయి రెప్ప వాలని ఆర్తి నయనాలతో నడుం వంచని వేగ చరణాలతో ఎవరెవరికో కాలికి ముల్లు దిగకుండా చూడాలి దారిలో పూలు పరచాలి. ద్వేష బీజాలు కత్తులై వెలసినా తామే సందుచేసికొనీ తప్పుక పోవాలి వేదనతో ప్రాణితం కాని హృదయం జీవం లేని హిమ శిలతో సమానం. క్యాలెండర్లో తేదీ మార్పుతో రోజు ముఖం మారుతుంది వీరి బ్రతుకులో ఏ రోజూ ముఖ రూపం ఒకే విధం!

8. తీరని కోర్కెలు విషాద ముద్రతో మానవ సంబంధాలు వాడిన ముఖ తోరణాలయ్యేను

మస్తిష్కంలో అమరిన డైనమేట్తో ఇప్పుడు మనిషికి నిద్ర ఎట్లా వస్తుంది? పచ్చని స్వప్నమెట్లా దిగుతుంది? దీనికి బీజం చరిత్ర అనుభవమే541 ఆకాశం నుండి ఆగ్రహాఘాతానికీ సముద్రం నుండి భీభత్స తరంగాలకూ కష్టాల్నీ నష్టాల్నీ వహించేది! సమాజంలో గట్టునున్న దరిద్ర శాఖలే! వీరి స్వప్నంలో విమానం తీరని కోర్కెల్ని మోసుకొని విహరిస్తూంది వీరి మెలకువలో రైలు తమకు తెలీని గమ్యానికి నిండుగా పరుగెత్తుతూంది. దళిత జన చరిత్రలో అభినవ బింబం నేడో విజయ శక్తి పొందుతూంది. దీన హీన బాధా గతం జ్వలిస్తూంది సమతా వాస్తవం చివురిస్తూంది మతమూ సంస్కృతి పేరిట ఇంతవరకూ దారి మూసిన హస్తాల్నీ వీటి వెనుక దాగిన శక్తుల్ని! దళిత స్పందనం ప్రశ్నిస్తోంది.

9. సువర్ణ పుష్పమై మౌనంలో పెకలిన శబ్దం! రక్త చిత్రాన్ని ప్రతిఫలిస్తూంది. నిశ్శబ్ద గాథా కథనం! తిరగబడే హెచ్చరిక అవుతూంది. ఆకలిలో ఎరుపుదనంతో ఆలోచనలో పచ్చదనంతో, కాలం దళితమై బంధించిన ప్రవాహ గమనం వలె మరో వైపు మరలుతూంది. నిన్న కూలిన భేద భావ శిథిలాల నుండి ఎగసిన కలహ శిఖలు మరచి ఈ శతాబ్ది అంచుల్లో దళిత గణం ప్రజాస్వామ్య శక్తులతో కదలుతూంది అగ్ని శిఖలపై నుండి, ముళ్ళ తీగెలపై నుండి మానవీయ స్పర్శతో దళిత శక్తి ఉదయిస్తోంది సువర్ణ పుష్పమై మానవతా బింబమై. దళిత స్పందనం

10. సమయాన్ని నడిపే ప్రశ్నలు మేం ధూళి కమ్మిన శ్రమ రూపాలం! ఆడబడే ఆట బంతులం సమాజ సోపానాల ప్రక్క శిల్పంకై ఎదురుచూచే చీకటి శిలలం మాకూ హృదయముందో లేదో? ఎవరికి తెలుసు? బ్రతుకు ఆటలో మా గెలుపు గగన కుసుమ మయింది! మృగతృష్ణ అయింది!542 ఎండ వాన చలీ అన్నీ ఒకటే! మాలో యంత్రానికి శక్తినిచ్చేవే మాకూ వెలుక్కీ ఇంతవరకూ అందని దూరమే, ఆఖరికే మూరో! జానెడో! తలుపు లెవరికి తెరవబడతాయో? ముంగిట్లో స్వాగత మెవరికి లభిస్తుందో? ఎదురైన ముఖాలెవరిని గుర్తిస్తాయో? ఎవరిని సమాదరిస్తాయో తెలుసు! ఆ వీధిలో దీపాలకూ ఆ ప్రక్కనున్న చెట్లకూ మరీ మరీ బాగా తెలుసు!

ప్రశ్న ఏదైనా ఒకే ఒక “శ్రమ” సమాధానంతో తరలే కర్మ దళితులం. ఉదయం స్క్రీన్ పయి శ్రమ సాధనాలతో కదలిపోయే మనిషి బొమ్మలం! కళ్ళలో ఆరని జ్వాలతో ముఖంలో దాగిన అలలతో అడుగులతో దారుల్ని కొలుస్తూ కదలే మానవ యంత్రాలం! దేనికీ ఆగకుండా సమయాన్ని నడిపే ధూళి క్రమ్మిన శ్రమ శక్తులం! అరచేతిలో అదృష్టం కొందరికి ఒలుకుతుంది కొందరికి చిలకబడుతుంది. ఎదురైన రాత్రి కొందరికి పిడికిట్లో ఖడ్గమవుతుంది కొందరికి కళ్ళముందు భయ సముద్రమవుతుంది ఉదయ వర్ణం ఒకరి ముఖంలో పాట అవుతుంది మరో ముఖంలో సుందర చిత్రమవుతుంది దివా రూపం కొందరి భుజాలపై పర్వతమవుతుంది కొందరి అడుగుల క్రింద రెడ్ కార్పెట్ అవుతుంది సమయం కొందరికి మృగతృష్ణయై దూరమవుతుంది కొందరికి స్వర్ణ హరిణమై వశమవుతుంది

11. ప్రశ్నిస్తూ ఎప్పటికపుడు ఎక్కడికక్కడ! ప్రశ్నించే మనిషికి ఇపుడు కొత్త గతితో కొత్త రుచితో కొత్త శక్తి చూపేను.

12. మనో బంధం ఎక్కడి నుండో విమాన యానం చేసి ఈ నేలపై కాలుమోపగానే చుట్టూ ఉన్న సమాజ పరిష్వంగంతో ఎగసీ ఆనంద తరంగంపై తేలీశరీరమెపుడు కారులో

వాలిందో

తెలీదు

పారవశ్యం ఆలోచన రెండూ మనస్సుకిరుపార్శ్వాలైనాయి! సాగే కారులో ముందున్న అద్దంలో ప్రతిఫలించే ఉదయ సూర్యుని వెలుగు మారే సప్తవర్ణ రేఖలతో మారే సంబంధాల కద్దం పడుతూంది. కారులో శరీరం ఏకాంతంగా ఉన్నా మనసు మాత్రం సమాజం మధ్యనే ఉంది ఉదయ పరిమళ మద్దిన గాలి ఎదలో రాగ బంధాన్ని సృజిస్తూంది ఆలోచన స్మృతులతో జ్వలిస్తూంది; ఇంధనానికే లోటూ లేదు ఒక బ్రతుకు మరో బ్రతుక్కి ఇంధనమై సమాజ జీవితం వెలుగుతూంది. ఊరు ముందు మామిడి తోట ఉత్సవ కళ రాశి పోసినట్లుంది

చెరువులో నీరు కాస్త ముందుకొచ్చి ఊరు చెంపల్ని స్పృశిస్తూంది వరద పాయ అపుడపుడూ ఊరు నితంబాన్ని చుట్టబోతుంది ఆ చెట్టూ ఆ చెరువూ ఆ ఇళ్ళ! ఆ మనుషులతో అనుభవం అందమైన స్మృతి నివేశనానికి తలుపులు తెరుస్తూంది. కారు సరాసరి పాత మేడ ముందు ఆగింది, ధూళి బెలూన్ వలె ఎగసింది చుట్టూ పిల్లలు మూగారు. "ఎవరు మీరు? ఏం కావాలనే” ప్రశ్నల మధ్యలో పెద్దలు చేరారు. "ఇప్పుడిక్కడ ఎవరూ లేరని” పలికారు ఇంతలో ఈరడు లోపలి నుండి వచ్చి గేటు తీసాడు అతడు అప్పటికీ ఎప్పటికీ అదే! గుడిసెలో నివాసం! అతనిలో ఏ మార్పు లేదు! ఒక్క కాలంపై వయస్సులో తప్ప! పైకి రాయి విసరి కాయలు రాల్చిన చింతచెట్టూ కన్పించింది ఎన్నిసార్లో తాడు తెగి బొక్కెన మునిగిన బావీ! చూచాడు ఆ ఆగంతుకునిలో ఈ విశేష క్షణం! ఈరడిలో మాత్రం బహు సాధారణం! ఎప్పుడో తాళం వేసిన ఇల్లు స్వేచ్ఛకై ఎదరుచూస్తుంది దుమ్ముతో బూజుతో ద్వారం ముఖాన్ని గతంలో దాచేస్తుంది. తాళం వేసిన తలుపులు మౌనంగా రహస్యాన్ని కాపాడుతున్నట్లుంది ఆ వచ్చిన వ్యక్తి వాలకం చూస్తే! వచ్చినంత సేపైనా ఉండేట్టు లేదు చెట్టుతో సహా ఎంత ధర పలికేదీ అంచనాలో మునిగి తేలుతున్నట్లుంది కారు వెనక్కు తిరిగింది! తిరుగు ముఖం పట్టింది. ఈరడు గేటువేసి లోపల గుడిసెలోకి వెళ్ళాడు. యోజనలో ఎవరి మార్గం వారిది పయనంలో ఎవరి గమ్యం వారిది ఈరడి బ్రతుకెప్పటికీ యథాస్థితి! రేపేమౌతుందో తెలీని జీవితం! దళిత శబ్దం సార్థకంకావచ్చు! సామాజిక చలనంలో ! ఎంతకాలం రక్షణ చేసినా, భద్రతకెప్పటికీ ముప్పేపొంచి ఉంటుంది. గుడిసెనుండి మేడపైకి మాలో ఎదిగిన వారూ ఉన్నారు

13. మేమూ మీ వారమే వాళ్ళు మా గురించి పట్టించుకోకపోరు, అంత పట్టించుకోకపోవడమే మంచిది లేకపోతే ఏముంది? బాబు! మేం పాపులమో! పావులమో! కావలసిందే మా బ్రతుకుల్లో చిచ్చు పడవచ్చు, మా బ్రతుకులకు ఉచ్చు పడవచ్చు. మెట్టు మెట్టుపై వాలిపోయే మస్తకం అడుగడుగున నలిగిపోయే హృదయం

తరుముకొని వచ్చే రాత్రిని సైతం, నిలిపేస్తుంది! చరిత్రకు షాక్ ఇస్తుంది స్వప్నం మంచు రూపం వహిస్తుంది, నిజం నిప్పు రూపం పొందుతుంది అరచేయి రేఖల్లో అడుగునబడి కన్పించని మా అదృష్టం ఇప్పుడు, సామాన్యుని స్వేచ్ఛకు సమతకు సంకేతమై, మినీ సూర్యబింబమవుతూంది.

14. ఉదయ స్వప్నం కణ కణంలో కన్పించని అలజడి! రణ రణంలో చరిత్రకు సోపానం! వాస్తవం! ఎవరూ పట్టించుకోకపోయినా పిచ్చి సమయం మధ్య మధ్య జ్ఞాపకం చేస్తుంది. మనిషిలో ఎప్పటికీ ఏదో కల! మరో కలతోనే అడుగు ముందుకు సాగుతుంది కలలో అలంకృత మనో రూపాలే! పుట్టుకతో రెక్కలతో ఎగసే ఆదర్శాలు రాజకీయమో సామాజికమో ఏదైనా! ఒక్కొక్క కల ఆడబడే పేకాట వాస్తవంగా నిన్నటి కల రాలిపోకపోతే నేటి కలకవకాశమెక్కడిది? గేటు ముందు ఆకలితో నిల్చిన దరిద్రుని పాత్రలో చెట్టునుండి రాలిన పూవు అవసరం లేంది! నిప్పు కణంగా విసిరవచ్చు! స్వప్నశకలంగా వదిలేయొచ్చు!545 కలకు అంతస్తుతో పనిలేదు, కలకు పనికిరాని వస్తువు లేదు! కల డైనమో అయి వెలుగు తేవచ్చు కల డైనమేట్ అయి ప్రేలవచ్చు. కలకు వాస్తవం మూలం కల వాస్తవానికి చిహ్నం.

15. కెమెరా ముందు దరిద్రం వహించిన మనిషికి చంద్రుడు బిగిసిన మంచు దిమ్మెవలె తోచేను ఆటలో ఓడిపోయిన తెల్లని పావులవలె పైన చుక్కలు కన్పించేను నాలుగు దిశల మధ్య అవని ముందున్న వధ్య శిలవలె నిలిచేను అస్పృశ్యత! దేహానికా? ఆత్మకా? భౌతికం అజ్ఞానంలో భాగమైతే కానీ దేహం జీవితాని కాధారంగా గుర్తిస్తే, చరిత్రకెంతో పని మిగులుతుంది. దారి ప్రక్క మలిన దేహాలను, మంచు ్లజ్ తొడిగిన కిరణాలతో ఉషస్సు ఉదార హృదయంతో స్పృశిస్తోంది, ఉదయం వీడని స్వప్నం వలె ఉంది సౌధ శిఖరంపై విహరించే దృష్టి! మెట్టు లేని గుడిసె చుట్టూ తిరుగుతూంది ఓట్లు కోరే ముఖ యంత్రం కావచ్చు! దృశ్యం తీసే టెలివిజన్ కెమెరా కావచ్చు. ఎప్పుడో గాయపరచి సరాసరి దూసుకపోయిన బాణం ఇప్పటికీ స్మృతి మ్యూజియంలో భద్రంగా ఉంది సమాజ ప్రదర్శనలో అక్కడే! గుర్తుగా ఉండనీయండి.

16. ప్రశ్నల బోనులో రెఫరీ ఊరు బయట ఆ శరీరం నిల్చిన వెదురు బద్దవలె నడుస్తుంది ఊరు లోపలికి చేరగానే వంగిన వెదురు బద్ద అయి కదులుతుంది అజ్ఞానం మనిషిని శిలగానో చీకటిగానో చేస్తే అవమానం మనసును అగ్నిగానో ఆయుధంగానో మారుస్తుంది అనుమానం అడుగు ముందుకు వేయనీయదు వివేకం మాత్రమే అమృతపథం చూపుతుంది. ఉద్రేకం ఆవేదన నుండి ఇప్పుడు రాలేది కన్నీళ్ళు కాదు! శక్తి బిందువులు గతంతో మతంతో కాదు ఇప్పుడు మనిషితో! మనిషిలో గులాబితోనే పని!శుష్కమైన

తత్త్వారణ్యం

రగిలి

రగిలి

తగలబడుతూనే

ఉంటుంది

చుట్టుకునే మంటలు “జీవన్ భద్రాణి పశ్యతి” జ్ఞాపకం చేస్తున్నాయి గాయాల్నీ గాయాల వెనుకనున్న చరిత్రను ఒక్కమారు మెరపిస్తున్నాయి ఇపుడు కాలం రసాత్మకం కాకపోనీ! కనీసం మానవాత్మక మయినా కానీ. దళిత స్వరం సూటిగా సామాజిక న్యాయ రశ్మి విసరుతూంది కర్మ సాక్షి పాదాలకు ప్రశ్నల సంకెళ్ళు వేస్తూంది చీకటి ఆటలో జరిగిన అధర్మానికి రెఫరీని ప్రశ్నల బోనులో నిలుపుతూంది. ఇపుడు మేం దళితులం కాదు, జ్వలితులం ఇప్పుడు మేం గళితులం కాదు, ఉన్ముఖులం. ఇరవై ఒకటో శతాబ్ది ముఖ బింబాలం! మా కళ్ళలో ఇప్పుడు చీకటి లేదు, స్వప్నం లేదు మండే వాస్తవముంది! అదే మాకు ఉషస్సు ఉషస్సు భుజాలపై ఎగిరే పావురముంది! పావురాన్ని ముంజేయిపై ఆడించే హృదయముంది. మాకు జ్ఞాపకం లేకపోలేదు నీటికై మొగం వాచిన కళ్ళ ముందు ఎడారి దారీ నీటికై నడచే కాళ్ళ వెనక జీరాడే ఇనుప తాడూ ఎవరికీ జ్ఞాపకం చేయనక్కరలేదు నిన్న ఈ అసమ సమాజ గ్రంథంలో స్థానం లేదు నేడు సమ సమాజం పుట పుటలో అక్షర సేన మేమే. నిన్నటి శిల నేడు అలయై మెదలుతూంది నిన్నటి స్వప్నం నేడు ఉదయమై వెలుగుతూంది.

ప్రకృతిలో భాగమై పెరిగిన మా ముఖంలో రాత్రి మెరపు కత్తివలె గతం చలిస్తుంది.

17. ఆత్మ ప్రత్యయం కళ్ళలో కత్తి మొన అంచులు కన్పించకపోవు స్వరంలో బోను వీడిన సింహగర్జన లేకపోలేదు. రాయి విసరితే పగలడానికిపుడు మా జీవితం మట్టి కుండ కాదు రేపుకై వేచి ఉండనవసరం లేదు, ఈ క్షణంలో ఉదయ దర్శనమే కర్తవ్యం ఆ మేడ ప్రక్కనే మా మేడ భుజంతో భుజం కలిపి ఎదుగుతూంది. ఆకలి ఎవరికైనా అంగారమే! దరిద్రం ఎవరికీ అలంకారం కాదు ఏమైనా అవమానం క్షమార్హం కాదు! వివేకం సమయ గతికి స్వర్ణ పథం ఒక్క స్నేహబిందువు! యుగయుగాల మనోదాహాన్ని తీరుస్తుంది ఒక్క ఆత్మస్పర్శ! తరతరాల హృదయ శూన్యాన్ని పుష్పితం చేస్తుంది. ఎగసే సన్నని పొగతో టీ కప్ వలె మంచు పొగతో వెలుగు నిండిన కిటికీ ప్రక్కనే కూర్చున్న నాలో! ఉందీ! తలెత్తిన నా వర్తమాన బింబమే. 547548

3. శాంతిస్వప్నం చెరువు కట్టపై నుండీ పొలం గట్టుపై నుండీ కాలి బాట మలకలు తిరిగి నడచి నడచి చిన్న స్టేషన్ చేరుకుంది బాల్యం.

1. ఉత్సాహ కవచంతో అనురాగం ఉత్సాహం సంకల్పం అలలై తెలీని ఆవేశం అంచుల్ని స్పృశిస్తాయి సరికొత్త ఆలోచన గమన శక్తితో ఇనుప పట్టాలపై రైలువలె పయనిస్తుంది రైలు కోసం మెదురు చూచీ ప్రయాణం సాగింది, పెద్ద స్టేషన్ చేరుకున్నా లైట్లతో ఎతెన ఇనుపస్తంభాలు చాచిన కొత్త యుగం చేతులవలె ఉన్నాయి. అణువణువు స్వేచ్ఛా స్పందనతో నిశ్శబ్దం నుండి శబ్దసమాజంలోకి పయనం పదునెరగనీ ముడి దెలీనీ బాల్యం లేత హృదికి మెత్తని ఉత్సాహ కవచం స్టేషన్ నుండి దారి కిరువైపుల పేవ్మెంట్పై ఆశా ముఖాలు

బ్రతుకులో కలల స్కెచ్లో నిమగ్నమైనాయి. ఆ ప్రక్కనే దూరాన గ్రౌండ్లో లేత ముఖాలు క్రికెట్ ఆటతో కాలాన్ని తరుగుతున్నాయి. క్షణాలు కిరణాల వలె దిగి కొత్త ముఖాల్ని పరిచయం చేస్తాయి పగలు విమానంలో ఎత్తుకపోతాయి, రాత్రి రెక్కలతో కప్పేస్తాయి బండల గుండెలపై కాస్త ఆర్ద్రత వదలి అలలవలె కదలిపోతాయి సమస్య తెరవాలనీ సమాధానం విప్పాలనీ కదలి వచ్చే గాలిని చూస్తే మతిలో పరివర్తన మెదలుతుంది! ఆలోచనకు ప్రేరణ కలుగుతుంది అనుమానం చెట్టుకు వ్రేలాడుతుంది, సందేహం సమాధాన సీమల్ని పెంచుతుంది ఉపాయం అణుమతిని వృక్షీకరిస్తుంది హిమతలంపై స్కేటింగ్ వలె ఆలోచన! ఏ నియంత పద ఘట్టనకో ఈ అవని బ్రద్దలై ముక్కలై పోదు ఏ గద్ద రెక్కల విసుర్లకో ఈ దిశలు చెదరి ఎగిరి పోవు

2. ఉదయ స్పర్శతో తుపాను చర్యకు రాత్రి కంపిస్తుంది అరణ్యం రోదిస్తుంది జలధి ఘోషిస్తుంది ఆగని సుదీర్ఘ యాత్రలో మనిషి దశ దశలో నిలిచీ పోరాడేను గత జలంపై విషాదం వదలి ప్రవాహ గతిలో జీవన రుచి తరలనీ సమయ చషకం అనుభవంతో నిండనీ, వదనబింబం మెరుపుతో మెరవనీ కాల మెంత భీషణాతపమైనా మహా సముద్ర రూపాన్ని మాపలేదు పైకెగిసిన ఆవిరి మేఘమై వర్షమై ధునియై జలధిలోనే కలుస్తుంది లోలోపలి జ్వలన బింబ ప్రతిఫలనంతో జీవితం వెన్నెల మయమవుతుంది సృజన హృదయరాగ స్పర్శతో నిశ కూడ ఉదయ పుష్పమయమవుతుంది

3. మ్యూజియం మెట్టుపై ఈ మ్యూజియం కారిడార్లో నడిచేప్పుడెన్నో అనుకోని దృశ్యాలు ఎప్పటికపుడు తారసపడతాయి వివిధ జీవన భంగిమల్ని బింబిస్తాయి స్వప్నానికి తెరచిన కిటికీ వలె రాత్రి చంద్ర బింబం కన్పిస్తుంది! అతిధికి తెరచిన తలుపు వలె ఉదయ సూర్య బింబ మెదురౌతుంది వీధిలో ఉదయకిరణాలు తెల్లని కుక్క పిల్లల వలె కదలుతాయి పల్చని పట్టు వెలుగులు ముఖాన ఉత్సాహాన్ని అద్దుతాయి బయటికి రాగానే మరచి పోలేందీ మొదటి మెట్టుపైనే ప్రత్యక్షం

మానసిక క్షామంతో ఎడారి ముఖంతోచిప్పతోనో జోలె తోనో దోసిలి తోనో! చీకటి చిమ్ముతూనో నీడ విసరుతూనో ఆ సమయానికి, వస్తే మీపై, ఈ దేశంపై, ఆదేవునిపై మౌన పర్వతంపై నుండి జల పాత తుషారం వలె చంద్ర బింబం నుండి వెన్నెల ప్రసార పుంజం వలె

4. ఆరోహణం సూర్య బింబం నుండి ఒజోన్ వడపోసిన తేజం వలె మహాత్ముని ఆగమనం పరివర్తన సంకేతం శాంతిధునికి ఉదయ శిఖరం, బొగ్గు ముక్కల్ని నిప్పు కణాలుగా గడ్డి పోచల్ని వాడి కత్తులుగా గుడిసెల్ని గుడులుగా పేదల్ని నారాయణులుగా మలచీ550 ఈ శతాబ్ది ఫాల తలాన్ని దిద్దిన ప్రజాస్వామ్య శాంతరూపం చీకటి నుండి మంచు నుండి వెలుగు నుండి మానవీయమై స్వాతంత్ర్యం వైపు ఆరోహణం స్వేచ్ఛా సమ సమాజం లోకి పయనం ఇంటి ముందు చీకటి దీప స్తంభంపై వాలి నిదుర పోయింది స్వాతత్ర్య సూర్యోదయం అర్థ రాత్రి బుజాలపై అవతరించింది ముక్త జనతా నినాదంతో విశ్వ హృదయం ప్రతిధ్వనించింది

5. కలిపే రేఖతో నిన్నటినీ నేటినీ కలిపే రేఖతో ప్రక్కనే విడదీసే రేఖ కూడా ఉంది ఎదురైన శిలా మస్తకాల్ని దువ్వుతూ అడ్డమైన కంటక ముఖాల్ని తొలగిస్తూ కదల్లేని కాలాన్ని కదలిస్తూ నడిపిస్తూ పద పదం మును ముందుకే పయనం ఆకలి మంటల్ని ఆర్పేందుకు రాలే కన్నీటి చుక్కల కోలాహలంలో ఎదురైన మట్టి దిబ్బల్నీ దుబ్బల్నీ సస్యశ్యామలం చేసే నవ చలనం! పచ్చ గడ్డి కోసం వచ్చిన లేళ్ళు ఇనుప కంచె తీగెల్లో తల దూరుస్తాయి ముళ్ళ కంచె సందుల్లో కాలు చాస్తాయి, నెత్తురు గాయాలతో బయట పడతాయి నక్కిన నక్కల్నీపొంచిన పులుల్నీ ఏ మాటుకో ఏ చాటుకోతరిమేస్తూ నేటిని రేపుతో కలిపే రేఖతో పద పదం మును ముందుకు నవ గమనం!

6. తెలుపు నలుపు పదంలో ఒకపదంలో తెలుపు ఒక పదంలో నలుపు! ధర పలుకుతుంది తెలుపు నలుపు కల గలిసిన గళ్ళలో! ఎల్లలుగా ఆలోచనా రూపాలు!

ఏ వన్నె అయితే నేం? తెలుపుంటే చాలు ! అనుకునే వారూ ! ఏ పాటైతే నేం? గిట్టు బాటైతే చాలు! పైకి పోదా మనునేవారూ గుహ నుండి బయట పడినా మరో గుహ ఇంకా ఆలోచనలో మిగిలే ఉంది గాలి లేని వెలుగు రాని పేటిక వలె! లోపల ఏముందో రహస్యం తెలీదు అనుభవమూ విజ్ఞానమూ ఇరు తీరాల మధ్య కదలే ప్రవాహం జీవితం ఎక్కడ ఆగేదీ మలుపు పొందేదీ తెలీదు, కళ్ళ ముందు కదలే వాస్తవం చుక్కలతో గెలిచినట్లు రాత్రి నవ్వుతుంది వెలుగుతో గెలిచినట్లు పగలు మండుతుంది551 వాస్తవానికీ స్వప్నానికీ మధ్యరేఖ! మారవచ్చు మాయం కావచ్చు

7. మినీ సూర్య బింబాలు ప్రవాహం వెనక్కి నడవదు, శిలల్నిసైతం పలకరిస్తూ పోతుంది ముండ్ల పొదల్ని కనికరిస్తుంది, ప్రవాహమెపుడూ ఆర్థ హృదయ రూపమే చీకటి సముద్రమై ముంచేస్తూంటే సమస్య జటిలమై ఉచ్చు బిగిస్తూంటే నీడ ఎదురై ఉరి త్రాడు వేస్తూంటే మనో బల మొక్కటే శక్తికి నికషం! చీకటి ఏ నిషేధాలకూ లొంగదు! నీడ ఏ నియంత్రణకూ తొలగదు ! మనిషి తొడుగు కాదు! మడుగు కాదు, సృజన శక్తికి కీర్తి రూపం మనసు గొడుగు కాదు పిడుగుకాదు, సృజన తరువుకు బీజ రూపం నిశ్శబ్దంగా నడిచే మేఘం! అవసరానికి ఉరుములతో ప్రశ్నిస్తుంది పీడిత గళ రవం వినిపిస్తుంది! మెరపులతో మార్గం చూపిస్తుంది చీకటి కటకటాల్ని త్రోసేసి, రాత్రి ఇనుప గోడల్ని కూల్చేసి ముందుకు సాగే చేతల్లో స్వాతంత్య్రం, వికసించిన ఉదయ తేజం పగలు గగనాన సూర్య బింబం మొక్కటే! ఎపుడు నేలపై సూర్య బింబాల నేకం!

8. ఒకటీ అనేకం జనస్వామ్య ప్రాంగణాన వ్రేలాడే తోరణంలో ఒక్కొక్క మస్తకం వెను వైపు జారిన చీకటి రాత్రిలో ఒక్కొక్క నియంత కథ విన్పిస్తుంది పై నుండి పక్షి వచ్చి వాలుతుంది తోరణ పంక్తి చుట్టూ విహరిస్తుంది ఆహారంకై భ్రమిస్తుంది ఎగురుతుంది, ముక్కుతో పొడిచి నిష్క్రమిస్తుంది కల్లోల శిఖరం నుండి శాంతి వనం లోకి మనిషి జీవితం కోరేను నిశ్శబ్ద శిఖరం నుండి శబ్ద ప్రవాహం లోకి మనిషి ప్రయాణం తరలేను చీకటికి ముఖం ఒక్కటే ; వెలుక్కి ముఖా లనేకం

చీకటిలో దారి ఒక్కటే, వెలుగులో దారు లెన్నో! వ్యక్తిలో జ్వాల ! కొత్త అనుభవంతో సమాజాన్ని వెలిగిస్తుంది కనురెప్పల అంచుల్లో జలద శకలం సిద్ధంగా ఉంటుంది !

9. సమయ రాగం ఆరని మంటల మధ్య నుండి హిమ శిఖరం తలెత్తుతుంది సర్వం బూది కాకుండా అభయ హృదయంతో ఆకర్షిస్తుంది సన్నని జ్వాలలు తీగెలై జీవితం వయొలిన్ గా మారవచ్చు అనుభవం కమాన్ వలె కదలుతూ సమయ రాగం వినిపిస్తుంది మంటల నుండి జీవితం స్వర్ణమయమై బయట పడవచ్చు సమాజాని కలంకారం కావచ్చు ; అనల కణమై ఎగిరి పడవచ్చు సమూహాల్ని గాయ పరచవచ్చు ; ఏదైనా సరే భరించాలిసిందే ఎప్పటికీ మనిషి సిద్ధంగా ఉండాలిసిందే ! అనుభవంలో తరలే అనల శిఖలపై నుండో నీటి ఆలలపై నుండో ప్రయాణం చేయక తప్పదు జ్వాలపై నుండి కదిలేప్పుడు హిమ పటలం కావాలనిపిస్తుంది అలలపై నుండి నడిచేప్పుడు అవని తలం చూడాలనిపిస్తుంది

10. శిఖలపై అలలపై నేల ముక్క కన్పిస్తే చాలు మును ముందుకు దూకేయా లనిపిస్తుంది నేలపై ఎప్పటికైనా ! మనిషి కానందమే కాదు అవసరం కూడా ! బావిలో సరసిలో నదిలో జలధిలో ఆశా హృదయ సీమలు వేరు వ్యక్తీ జీవితం సమాజం ప్రపంచంలో అవసరాలు తీరే ఉపాయాలు వేరు

11. ఆశా స్వప్నం స్వేచ్ఛ కోరే ఉద్యమాన్నీ ఉద్వేగాన్నీ ఏ సీసాలోనో ఏ పీపాలోనో బంధించలేం ఏ అడ్డుకట్టవేసో నిలిపేయలేం, ఏ బండి చక్రానికో కట్టేయలేం ఉద్యమ చరిత్రలో ఉద్రేక శిఖరంపై ఉరి తీయబడిన స్తంభంపై నుండి మనిషి విషమ స్వరం ! వినిపించేనా ? గ్రహణం పట్టిన బింబం కనిపించేనా ? చేతులు కంటిన రుధిరం చల్లారిన మంటల్ని తలపిస్తుంది మనస్సు కంటిన పీడనం కడిగినా పోని చీకటై నిలుస్తుంది త్యాగ స్నిగ్ధ జనసమూహ పద చిహ్నం వెనకే ఆశా జలదం కదలుతుంది

పచ్చని సమసమాజ దర్శనంతో ఉరుములతో మెరపులతో కొత్త సృష్టికై553 4. ఈ శతాబ్ది రెక్కలపై

1. శ్రమ సాధనాలతో వెనుక మహా సముద్రం వలె సమాజం ముందు మహా నది వలె జనాకీర్ణం ఇపుడే ఇంద్రజాల స్పర్శ లేదు, మంత్ర నగర ప్రసక్తి లేదు ఉదయ సూర్య కిరణం మంచు తెరల్ని ఒలిచేస్తూంది వీటి వెనుక ఏ దేవతావాసమూ లేదు, ఏ అప్సరో నృత్యమూ లేదు మనస్సు వంతెనపై జీవన ధుని దాటి ఏ దిశకైనా పయనించవచ్చు మనిషిలో విశ్వాస క్షణాలు జీవితంలో కొంత అమాయకంగా నిజం అంతరంగం మేల్కొనీ అల అలలో నిజాన్ని వడపోస్తూంది సమాజ చేతనపై విశ్వాసం ఈనాటి చారిత్రికావసరం ఈ ఊరు, ఈ సమాజం ఈ ప్రపంచం ఒకదాని కన్న మరొకటి ఒకదాని కన్న మరొక పెద్ద పెద్ద ప్రేముల్లో బంధించిన రూపాలే అయితే జీవితంలో నిజం నిజంగా ఎప్పుడు బయటపడుతుంది ఏదో చివర కాస్త మిగిలాకో! ఏమీ లేకుండా అయి పోయాకోనా ? బ్రతుకులో గతించిందీ గడించిందీ లోతు అందకుండా ఉంది సముద్రంలో నీరు వలె పైకి అంతా సమతలంగా ఉంది చేతిలో ఒక రూపాయి ఎగిరి వచ్చి పడితే చాలదు కాలం ఎప్పుడో ఒక సుగంధ శకలమై వెలిగితే చాలదు కలం నుండి ఒక కల్పనా శిల్పం కన్నా అనుభవంతో జీవన లహరి గొప్పది క్రియలో ఒక విలయ తేజం కన్నా ఒక సృజన కిరణం గొప్పది చేతిలో ఆయుధాలకు బదులు శ్రమ సాధనాలతో, ఈ శతాబ్ది ఉదయం నా నుండి కదలుతూంది, సమాజంలోకి ప్రవేశిస్తూంది కాలి క్రింద శిఖర శిఖర మొక్కొక్క సోపాన మవుతూంది తలపై గగన వలయం, ఆశీర్వసంత మవుతూంది

2. మానవతా పుష్పమై ప్రతి శిఖర శిఖరం మధ్య అవని మాతృ హృదయ మవుతూంది554 రాత్రి గోడకు వ్రేలాడే ఇనుప కవచం వలె, చీకటి మనిషి మతి కెదురుగా ఆఖండమైన ధైర్యాన్నిస్తూంది నిశ్శబ్ద స్తంభాలకు దీపాల వలె ముఖా లెదురవుతున్నాయి

ఆశా గుహ నుండి అవసరానికి కిరణం సింహమై కదలుతూంది ఆశా వనం నుండి అవసరానికి కిరణం హరిణమై దూకుతూంది దాహం వేసే గాజు గ్లాసులో కరిగే మంచు ముక్కల్లా క్షణాలు వర్తమాన ప్రసార ప్రవాహాన్ని పొందుతున్నాయి. అలగానో సరిసిగానో ఊహలో కదలుతూంది జీవితం కత్తి అంచు తళతళల్ని మరపిస్తూంది ఆకలి చిమ్మే ఆనలాభిషేకంతో దరద్రం ఎరుపెక్కుతూంది ఆకలి ఎరగని ఆశా బింబంతో అదృష్టం అలంకృత మవుతూంది మనిషిలో రాతి కొండపై ఆక్కడక్కడా చెట్లు మొలిస్తే చాలదు అణువణువున చేతనతో హరిత హృదయం స్పందించాలి గాలినీ వెలుగునీ ఆప్యాయంగా ఆహ్వానించే ఆ చెట్టు కొమ్మకు ఏ పాపమూ తెలీకుండా, ఏ ప్రమేయమూ లేకుండా ఓ మనిషి వ్రేలాడ దీయ బడొచ్చు ! ఓ ప్రాణి ఉరితీయ బడొచ్చు ! నిన్నటి ఎదగాయం బదులు ఈనాడు మానవతా పుష్పంఅమరాలి ఆయుధాలకు బదులు చేతిలో శ్రమ సాధానలతో ఈనాడు ఉదయం నా నుండి కదలుతూంది, సమాజంలోకి ప్రవేశిస్తూంది

3. ఈశతాబ్ది స్వేచ్ఛకై నాలో స్వేచ్ఛ రెండు చేతులపై రెండు రెక్కలు చాచి ఆకాశాన్ని కొలవ జూస్తుంది, స్వంతం చేసుకో జూస్తుంది ప్రశ్నకు సమాధాన మిచ్చే తీరిక లేని బహు తొందరలో మనస్సులో విక్రమార్క సింహాసనాన్ని అధిరోహింప జూస్తుంది బంధనలో స్వేచ్ఛనూ అన్యాయం నుండి రక్షణనూ కోరే సమయం ఉద్యమం శరణ్య మవుతుంది, కాని సహజ సాధనం త్యాగం మాత్రమేస్వేచ్ఛలో పూల దండ

వహించే

చేతులు,

స్వేచ్ఛకై ఆయుధాన్నీ కాదనడం లేదు భయంలో వేదనతో ఘర్షణలో హింసతో వెనుక నుండి దుఃఖ నిమ్నగ సరిస్తుంది ఆటవికమైన ఉన్మత్త నిశా నిరంకుశ గతిలో సూర్యుని ఉదయ కిరణం స్వేచ్ఛకు సంకేతం మంచు క్రమ్మిన మొగ్గ వలె గుప్తంగా ఉంటుంది ముళ్ళ నుండి గులాబి వలె పైకి లేచి ఆకర్షిస్తుంది ఒక్కొక్క సూర్య కిరణం సమయ సమయం

పక్షియై ఎగురుతుంది పచ్చని ఆకై దిగుతుంది గాజు పాత్ర జలం కాంతి పూలపడవై తేలుతుంది అవసరంతో రాకెట్ వలె దూసుకపోతుంది, మిసైల్ అయి పయిబడుతుంది మనిషి పాద మొకటి పాతాళంలో, మరొకటి అవని తలంపై క్రింది నుండి ఈమధ్య పైకి స్వేచ్ఛకు సోపానాలెన్నో! మనిషి మనిషి మధ్య ముళ్ళ పొదలు ! పూలు పూయడం దేవుడెరుగు ! కత్తి మొనల్ని తలపించకుండా ఉంటే చాలు ! మనిషి కెదురు పడే మనిషి ముఖంలో శ్రమ సాధనాలు బింబించనీ చేతిలో ఆయుధాలకు బదులు శ్రమ సాధనాలతో ఈ శతాబ్ది ఉదయం నా నుండి బయటికి కదలుతూంది, సమాజంతో ఏకమై మానవతాపూర్ణమై

IX. అగ్ని పీఠం

కావ్యత్రయం (2002) 1. క్రాస్పెర్ 2. సీజ్ ఫైర్ 3. నేడు రేపు మధ్య మాదిరాజు రంగారావుటినిటిలో ఆంతర్యం “అగ్నిపీఠం”, కోపానికీ, ద్వేషానికీ, రణానికీ, ఇంకా దమనానికీ అక్రమ చర్యకూ, అశాంతికీ నిలయ ప్రతీకగా ఉంది. ఇరుపక్షాల మధ్య ఆలోచనల్లో ప్రవర్తనల్లో లేచే స్ఫులింగం పరిసరాల్ని దహిస్తుంది. ఎవరిదీ దోషం అన్నది? సులభంగా తేలే విషయం కాదు. ఇందులో ఎన్నో వైయక్తికమైన రాజకీయమైన సామాజికమైన కారణాలు, ఒకదానినొకటి పెనవేసుకొనీ నిరంతర పరిణామ పర్యవసానాలుగా దృష్టికి వస్తాయి. అయితే వీటిని ప్రజాస్వామ్య దృక్పథంతో కొంతవరకు పరిహరించవచ్చు, తగ్గించవచ్చు. దీనికొక స్థాయిలో అవగాహన, ఉదారత, సంస్కారం, మానవత అవసరం. ఇకపోతే సమాజంలో నిజమైన ప్రజాస్వామ్య రాజ్య రూపం, దీనికెంతో సహకరిస్తుందని వేరే చెప్పనక్కరలేదు. ఈ టినిటి 1. "క్రాస్ ఫైర్” ; 2. “సీజైర్” ; 3. "నేడు రేపు మధ్య" మూడు కావ్యాల సంపుటి. సమాజంలో 1. అశాంతీ, రణస్థితి; 2) దీన్ని అదుపు చేసే మనో రూపమూ పరిస్థితీ ; 3. ప్రకృతిగతంగాను జీవితంలో విషమ పరిస్థితుల వల్లనూ ఏర్పడే సంక్షోభం