Agni Nundi Anandaniki — Volume I — Swecchaa Kavitvamu

" ఓ వెలుగు మనిషిని చూచే దాకా” ! " ఓ శాంతి ఉదయం దొరికే దాకా” అని. నిశలో మనస్సు మునిగి వెలుగులో ముఖం తేలి ఉంటే సరిపోదు వెనక నున్న నీడల్ని పట్టించు కోకపోయినా లోపలున్న నీడల్ని కనిపెట్టక తప్పదు సూర్యుని హృదయం గురించి రాత్రి వెలిగే చంద్రుడు చెప్పాలి మానవ విజయం గురించి పీడిత జన జీవితం చెప్పాలి ప్రతి దారీ మనల్ని వదలి వెనక బడుతుంది చీలిపోతుంది రేపటి చరిత్ర గమనానికి నేడో ప్రతి వ్యక్తీ ఒక ఉదయ శక్తి! ఏ వ్యక్తి జయం సమాజ భిన్నం కాదు, కిరణాలు కలిస్తేనే ఉదయం

VII. అగ్ని నుండి ఆనందానికి

(1994) అంకితం జీవన పథ సహచరి శ్రీమతి ఇందిరకు 1. అగ్ని నుండి ఆనందానికి సృజనోన్ముఖం : పుట 2. ప్రకృతీ జీవన బింబం 3. పురా భూమికతో 4. చరిత్ర శిఖరాల నుండి 5. మ్యూజియం లోకి

6. అభియానం 7. జీవన చలనం 8. సినేరియో 9. ఆత్మోన్మీలనం 1. ఒకటో సర్గ

సృజనోన్ముఖం చైతన్యంతో పృథ్వి సృజనోన్ముఖమైంది

1. జీవిత చలనం స్థూల సూక్ష్మ దశల్లో జీవ గుణంతో జడంలో ప్రాణశక్తి స్పందించింది. విశాల ధరణీ వదనంలో మౌనవ్రతం సడలింది. గగన నిటల తటంపై చిరంతన రహస్యం వెలిగింది. బీజంలో జీవశక్తి చెట్టులో పూలనూ పండ్లనూ మేల్కొల్పింది. జీవ కణ సమాగమంతో శిశు దశలో దివ్య కిరణ ప్రవేశంతో పూర్ణాకృతి! సృజన సరణ మనీషతో స్పందన గుణ హృదయంతో ప్రకృతి బింబమై ఘర్షణలో ధర్షణలో నిలిచి మనిషి ఎదిగేను. పాంచభౌతిక శరీరంలో దివ్య చేతన కుట్మలించింది. మహిత భావనా దళాలతో మనస్సు పుష్పితమయింది. ఆనంద స్పర్శతో సంకల్పం మధు పరిమళ భరితమయింది. భౌతికరూపంలో సుందర జీవన స్థితిలో మనస్సు రుచికై గతికై ప్రేరేపించేను, సంపూర్ణ గుణ రూపంవైపు మరల్చేను.

చేతన సరించింది, ఆకాశాన్నీ క్షితాజాన్నీ భూమిని ఆవహించింది. అణువణువులో ఆకర్షణశక్తితో సరిక్రొత్త రూపాలకు దారితీసింది. భౌతికం నుండి అభౌతిక దశల్లో ప్రాణ తలం నుండి మనో భూమికల్లో వ్యక్తి నుండి సమాజ తత్త్వానికీ వివేకం మనిషిని పయనింపజేసింది. దశదశలో దారిలో సాధనలో అనుభవంలో చీకటి పైబడుతుంది. కళ్ళ నుండి అగ్నిశిఖలు చిమ్ముతాయి, దైవం జ్ఞాపకం వస్తుంది. వేదనతో శుష్కమైన హృదయం దివ్యమైన బిందువుకై తహతహ ప్రేమతో గగనమై కరుణతో మేఘమై ధారలతో నదియై పోవాలని. భౌతిక రూపాలన్నీ స్థూల సూక్ష్మ దశల్లో శరీరం నుండి మంద్ర మధ్య తీవ్ర స్పందన భేదంతో చేతన వైపు ఉన్ముఖమయ్యేను. ' ప్రాణి స్వచ్ఛందంగా జన్మించి త్వగావరణ మాంసల శరీరంతో మనిషై కణ కణంలో వసంత కిరణ చలనంతో స్వేచ్ఛగా ఆపై ఛాయా ప్రియ రూపంతో ఆనంద సరణి జీవితం కోరేను వాస్తవ తలం నుండి కల్పనా జగంతో సృష్టి అంచుల్లో ఆత్మశిఖరంతో అదృష్టం చూచేందుకూ రహస్యం వెదికేందుకూ తత్త్వాలోకనం చేసేను. ఏది ఎట్లా ఉన్నా ఆత్మ జీవన యాత్రలో మనిషి ముందుకు పోవడమే కాని వెనక్కు మరలడం లేదు. రక్త మాంస ధాతుమయమై అస్థి నాడీ జన్యు ధృతితో షోడశ శతమై ఆయువు శక్తి జ్వలించింది, తేజాన్ని పొందింది, రక్తి మెరసింది, వికాసాన్ని పొందింది. ఆత్మకు తప్ప కాలానికీ స్వేచ్ఛ లేదు, జీవితానికీ స్వేచ్ఛ లేదు ఆయువు నుండి మృత్యువు దాక, శ్వాస చలనం నుండి విలయ పవనం దాక నివాసం నుండి ప్రపంచం దాక, వ్యవహారం నుండి అతీతం దాక అనుభవంలో జీవితం బంధమై సాధనమై సత్యమై వర్తించేను. సంకల్పం ఉదయ పుష్పం వలె వికసించింది దీన్ని సంపూర్ణంగా వహించే శక్తి మనస్సుకే ఉంది

2. సంకల్ప పుష్పం వస్తువులో సత్యం గుప్తమై ఉంది, సత్యంలో సౌందర్యం నిహితమైంది. మంచుతోనో చీకటితోనో ముసుగుతోనో వ్యక్తిలో అందని ప్రపంచముంది. జీవన సమస్యల్లో పోరాడే కోరిక లక్ష్యానికి కీలకమైంది చీకటి ఇక్కట్లు దాటుతూ నీడల పాట్లను తొలగిస్తూ ప్రతి మనసులో సామాజిక బంధంతో వెలుగు ప్రపంచముంది

శారీరక స్పర్శతో సుఖ తరంగ స్పృహతో స్పందనతో స్నేహ శాంతి కరుణతో ప్రాణీ మనిషీ వ్యక్తీ వేరు, వైయక్తిక సామాజిక స్థాయిలో విభేదించేరు. ఇంద్రియ శక్తుల వశమై ఒక పార్శ్వం భౌతిక భూమి అవుతుంది ఇంద్రియ శక్తుల స్వాధీనంతో ఒక పార్శ్వం ఆత్మ శిఖరమవుతుంది మనస్సులో సూర్యుని అరుణ రశ్మితో హృదయంలో చంద్రుని సుధా కాంతితో భౌతికం నుండి మనిషి అతీతాని కభిలాష పడేను! నిరంతరం. ఎంతటి ప్రజ్ఞాన మతిలోను ఎంతటి ఉదాత్త కర్మలోను అజ్ఞానం పొర వలె నిలుస్తుంది, భరింపరాని తేజస్సు నుండి రక్షిస్తుంది చీకట్లో రజ్జువు సర్పమై, ఎండలో ఎడారి జల దర్పణమై నిలుస్తుంది. వివేక హంస అవతరిస్తుంది తత్త్వ ప్రపంచం నిర్మితమవుతుంది ఒక ప్రపంచ ప్రభావంతో మరో ప్రపంచం అవతరిస్తుంది. రెండో సర్గ

ప్రకృతీ జీవన బింబం

1. పురా రూపంలో మస్తిష్కంలో భౌతిక ప్రపంచం నిలిచింది, మనస్సులో అనుభవ బీజం వృక్షమైంది. చూచే దానిపై ఆలోచన వెలిగింది, చూడని దానిపై కల్పన రూపొందింది. పైన రవి చంద్రులతో ఆకాశం, క్రింద ప్రకృతి జీవన దృశ్యాలతో అవని. ఆశా నిరాశల్లో ఉన్న దాన్ని అందుకోవాలనీ అందనిదాన్ని పొందాలనీ అభిలాష ప్రవృత్తమైంది, అన్వేషణ సాహస గమనానికి దారి తీసింది పదగమనంలో గుండె లయలో ఆయువు ఝరియై సరిస్తూంది. ప్రాణ మయ శక్తితో శిఖరభూత మస్తిష్కంతో దేహం పోషితమై నడుస్తూంది. ఉదార హృదయంతో భూమి పరిమళ సంజ్ఞతో పిలుస్తూంది. అమూర్తమైన ఉషస్సులో స్త్రీ భావన హృదయ కళా తంత్రుల్ని మీటుతూంది. అలయై శిల్పమై సౌందర్య కీర్తికి రూపమై ప్రేమ మూర్తికి చిహ్నమైంది. సజీవ కల్పనలో నవనీత శిల్పంతో హృదిలో స్పందన గుణ చరణాలతో పురుషుని జీవితంలో స్త్రీ, ఆర్ద్రమై, పార్శ్వమై ప్రవేశించింది, శక్తి అయింది. రక్తంలో ప్రసన్నంగా హృదయంలో కోష్టంగా, అరుణ రశ్మి వెలుగుతుంది.

ఊహలో అందంగా, అనుభూతిలో హ్లాదంగా, చంద్ర రశ్మి సరిస్తుంది. ప్రకృతి రూపం సమయ సమయం జీవన బింబాన్ని మారుస్తుంది గ్రీష్మంలో నీరు ఆవిరై మార్పుతో మేఘం! సర్వం రస రమణీయం చేస్తుంది.' తుపాను వీస్తుంది విప్పారిన పడగలతో, సంపద ముంచేస్తూ ప్రాణాలు హరిస్తూ భీభత్స గుణం శాంతించిందో లేదో, అదే స్థల సీమల్లో జన పునరావాసం! భయ ముద్రల జ్ఞాపకాల కన్నా, జీవన గమనంలో అప్పటి అవసరాలు ముఖ్యం. కష్టంలో గుండె రాయి అవుతుంది, వజ్రమవుతుంది. కష్టం తొలగ్గానే మట్టిముద్ద అవచ్చు, నవనీతం కావచ్చు. ఉదార జలద శకలమవచ్చు, ప్రవహించే త్యాగ ధుని కావచ్చు. గ్రీష్మం వంటి బాధలు చెలరేగినా, మనిషిలో పచ్చని చెట్టు ఉండనే ఉంది. చెట్టు క్రింద పుట్ట, పుట్టలో నుండి లేచే పామూ, పైన అందీ అందని కొమ్మలూ కొమ్మల సందుల్లో గూడు, గూటిలో పక్షి, పక్షి కోసం ... ఇదో కథ! మూల ప్రకృతి ముఖంతో జానపద కథాబంధంతో, పురా రూపంలో సాగేను.

2. బయట పడని రహస్యం ఉదయ నదీ జలాల్లో నిలిచి దోసిట్లో తీసుకున్న నీళ్ళలోకి సరాసరి సుకుమారంగా దిగిన సూర్యుడు ఎదలో రాత్రిని తొలగించేను మెత్తని కిరణాలతో పూల రెక్కల చేతు లందుకునీ హత్తుకునేను జలాల్లో నుండి బయటికి వచ్చిన నన్ను తనలో ఒకటి చేసుకునేను. బిగిసిన పెదవి దాటని నవ్వుతోనో, పల్చని వెలుగు నవ్వుతోనో వస్తూపోయే దారిలో రాయి ఎప్పటిదో, చెట్టు క్రింద అట్లాగే ఉంది. ఈ మధ్య పూలతో చిగిర్చి ఏ చేతుల మీదో దేవత అవుతూంది మేఘం నుండి ఉరుము వంటి, మెరపులతో పిడుగు వంటి అశాంతిలో సుఖానికై ఆరాటం అన్వేషణ ఆలోచన! ప్రతిదిశలో సాగుతూంది. మంచు చెట్లతో కబుర్లు చెబుతూంది, వెలుగు గాలితో మాట్లాడుతూంది. నిద్రించిన ఎడారి ఎదలో పచ్చని స్మృతుల్ని మేల్కొల్పుతూన్నాయి. ఉదయ కిరణాలు మంచుపై జారుతూ స్కేటింగ్ చేస్తున్నట్లుంది. కిరణాల ప్రతిఫలనంతో వనం పురివిప్పిన నెమలి వలె ఉంది నీళ్ళపై వెలుగులు గాలికి పాలపై పల్చన మీగడ ఊదినట్లుంది. నీటిలో తరణితో అలల్లో బింబ జగత్తు నిజమన్నట్లు కదులుతూంది. నీటి పాయకై పచ్చదనంకై పొద్దెక్కిన కొద్దీ ప్రతి కిరణం వెదకుతూంది. తమ నిజ రూపం తమకే తెలీకుండా వివిధ పాత్రల ముఖాలతో

మనుషులు దాహంతో ఏ నీటి ఒడ్డునో చేరుకునేరు కిరణాలై సాగేరు. ఉదయం ఆయువు పరుస్తూ వస్తుంది, పగలు జీవితాన్ని పరుస్తూ పోతుంది. గుండెల్లో నిద్రించే కిరణముంది, గుప్పిట్లో బయట పడని రహస్యముంది.

3. శిలలో, గీష్మంలో శిలా వదన పంక్తు లెదురయ్యే సమయం! అలయై కదలక తప్పదు శరీరంలో అనలముంటే చాలదు! శక్తిగా మారాలి గమనానికి ఉత్తేజం రావాలి. జీవితంలో యుద్ధమెన్ని విధాలో? దేని వ్యూహం నిర్వహణం దానిదే. బోనులో సింహం వలె మనిషి గుండెలో సూర్యుడు ఇంధనంలో శక్తి వలె కణ కణంలో అణు తేజం నీటిని వణికించే చలిలోనూ ఆలోచన చల్లబడదు. వ్యక్తిలో భాగమై, గుప్తమై ఎప్పటివో వీడని ప్రాక్ రీతులతో వికసించిన సంస్కృతిలోను మనస్సులో అరణ్యరూపముంటుంది. అరణ్యం కాలుతుంది, కాలనీ, సముద్రం మండుతుంది, మండనీ మంటల్ని రేపే శక్తి వెనకనే, ఆర్పే జలదం కదలుతుంది అలలపై తేలుతుంది. ధ్వని వినిపిస్తుంది, అంతలో మరో ధ్వనిని అల్లుకొనీ దూసుకొని వెళుతుంది. నేలపై నాగలి గీతలతో చాళ్ళలో చినుకులతో విత్తులతో జీవితంలో. నూతన గతి సంబంధాలతో జన సంరంభం! మార్పుకి తలుపులు తెరచేను మరో రుతువులోను అపుడపుడూ గ్రీష్మం ఆస్పాలనం చేస్తుంది. తనలో మిగిలిన రెండు మూడు అంగార కణాల్ని రాలుస్తుంది, పోతుంది. మరునాటికి పల్చని మఖ్మల్ ఎండలో తెలుపూ పసుపూ రంగుతో అగ్ని దాచుకొనీ ఆర్ద్రత నందుకొనీ కాలం హేలా సుందరంగా వస్తుంది. అయినా అక్కడక్కడా ఎదురుగానే ఎండి పోయిన జీవిత దృశ్యాలెన్నో? శుషీభూత రూపంతో మాట్లాడితే తెలుస్తుంది! శిలలో మార్దవం! బాధారుణ బింబంతో మాట్లాడితే తెలుస్తుంది గ్రీష్మంలో ఆర్ద్రత!'

4. విశ్రాంతి కోరే సూర్యుడు పక్షులొకచోటినుండి మరో చోటికి సుందర శ్రేణీ యానంతో మైళ్ళకు మైళ్ళు తరలిపోతాయి, దారి తప్పకుండా తిరిగి వస్తాయి. పక్షుల శబ్దం ఏ వాద్య సమ్మేళన్నో తలపిస్తుంది.

మొదటి ఉదయ కిరణం కనురెప్పల్ని ముద్దు పెట్టుకొనేసరికి లేస్తాయి. ఉదయ కిరణ పథంలో మనిషి జీవన యాత్రకు చిహ్నమై ఎగురుతాయి. రాత్రి ప్రాణి కోటి చిక్కిన చీకటి వలను ఉదయ కిరణం ఛేదిస్తుంది. పల్చని మంచులో ఉదయ సూర్యబింబం జెల్లీతో ఐస్క్రీం కప్పు వలె ఉంది. మంచు పొరలతో ఉషఃకిరణ పంక్తులు తెల్లని ఉన్ని దుస్తులు ధరించిన స్కూలు పిల్లల వలె ఉన్నాయి, వాతావరణ మలంకార సహజంగా ఉంది. తీగెలకు వ్రేలాడుతూ జారుతూ క్రీడించే చిన్న పిల్లల వలె ఉన్నాయి. చెట్లపై ఆగినవి కాస్త విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నట్లున్నాయి. సూర్యరశ్మితో జగత్తు బంగారపు ముద్దవలె కన్పించినా ఎగరడానికి సిద్ధంగా ఉన్న స్వర్ణ హంసవలె తోచినా ఎంత వన్నె ఉందీ! ఎంత విలువ ఉందీ! కాలం గడిస్తే కానీ తెలీదు, జీవితంలో అవర్ణమో! వివర్ణమో! సువర్ణమో! తపనీయ సమయం? రావాలి. పర్వతం ప్రార్థనలో నిమగ్నమైన వృద్ధు వలె ఉంది మంచు అద్దినకోమల కరాలతో ఆదిత్య కాంతి సమాజంపై నిన్నటి గాయాల కుపశమనం చేస్తున్నట్లుంది. దోసిట్లో నుండి నదిలో విడిచే మంత్ర పూత జల ధార వలె ఉంది. సమయం మీటేందుకు సరిచేసిన తంత్రులతో సితార్ వలె ఉంది. పగలంతా వెలిగి వెలిగి సూర్యుడు నిశ్శబ్దంలోకి జారిపోయేను ఏ పచ్చని నీడనో ఏ చల్లని హృదిలోనో విశ్రాంతి కోరేను.

5. రాత్రీ - ఉదయం ముందు పరచిన చుక్కల వంటి వస్తువుల్ని త్రోసేసి చేతులు చాచి పైకి దూకి పూల గుత్తివలె ఎదకు హత్తుకొనే శిశువువలె ఉంది చంద్రబింబం శిశు దశనుండీ చంద్రబింబంతో స్నేహం ఎన్నటికీ వీడని అనుబంధం. చీకటి భయదమే కావచ్చు! గగనంలో నక్షత్రం ధైర్యానికి కేతనం దూర దూరం నుండి ఆహ్వాన పత్రమై మనలో ఆశను నిలుపుతుంది. లో నుండి నిదుర ముంచుకొస్తే, పై నుండి మెలకువ దూకుతుంది నక్షత్రాల బాధా స్వరం వెన్నెల్లో కన్నా చీకటిలోనే బాగా వినిపిస్తుంది ప్రతి ఉదయం సరికొత్తగా చీకటి నుండి బయట పడేస్తుంది ప్రతి వ్యక్తినీ తేజంతో జీవన సమరానికి సిద్ధం చేస్తుంది.

6. కాలాన్ని మార్చే వెలుగు ఉదయం నుండి రాత్రికీ, రాత్రి నుండి ఉదయానికీ ఆవర్తంలో రాగంపై అభిలాషతో కాలం మనిషిని నిరీక్షణలో నిలుపుతుంది. రాత్రి మాట చెప్పనవసరం లేదు, ఒకపుడు దాటేందుకే శక్యం కాదు సముద్రంపై ప్రయాణ నౌక వలె అన్నిటినీ తీరాన వదలేస్తుంది. రాత్రి గడ్డ కట్టిన నిశ్శబ్దాన్ని చీల్చే ప్రయత్నం జరుగుతుంది అంతలో బిగిసి పోతుంది శిలయై, చీకటిలో ఒక్కటై, ఆ సమయం! ఆదిత్య కాంతి స్పర్శతో భయంతో నిమిత్తం లేకుండా పోతుంది కాలాన్ని మార్చే వెలుగు, కళ్ళలో మెరుస్తుంది ముఖంలో నర్తిస్తుంది.

7.భవిష్యత్తు ప్రతినిధిగా సముద్రమెంత చంచలమైనా ముందుకే గాని వెనక్కు పోవడమెరుగదు ఝంఝ ఎంత బలమైందైనా విధ్వంసమేగాని సృజన ఎరగదు గ్రీష్మంలో ప్రవాహంవలె, శిశిరంలో చెట్టు వలె మనిషిలో మానవత జీవితంలో ఇంకిపోయే రాలిపోయే సమయమూ రావచ్చు. జలధి తీరాన గాలి పాత పుటల్ని మూస్తూ కొత్త పుటల్ని తెరుస్తూ వస్తుంది ఈ అలల పుటలకు సమాప్తి లేదు, మానవ చరిత్రకంతం లేదు ఆలోచనలో ఆకాశంతో దోసిట్లో వెలుగులతో ఎదురుగా క్షితిజం! యువశక్తిని తలపిస్తూంది, భవిష్యత్తు ప్రతినిధిగా వెలుగుతుంది.

8. ప్రకృతికి ప్రతిబింబం సంధ్యా క్షణం జ్ఞానానికి చిహ్నం కాదు, అజ్ఞానానికి సూచన కాదు జ్ఞానం పొరలు వీడని అజ్ఞానానికీ, అజ్ఞానం పొరలు క్రమ్మే జ్ఞానానికీ సంకేతం' ప్రయాణికుల్ని మోసుకొనీ ప్లాట్ఫార్్మ దాటి ఉత్సాహంతో మరో స్టేషన్కు చేరబోయే రైలువలె ఉందీ సాయం సమయం ప్లాట్ఫార్్మ పై ఇరు చివరల నుండి ఒకచోట ఎదురుపడే ప్రయాణీకుల హృదయాలవలె సంధ్యా క్షణాలు కదలుతున్నాయి. అహంకార శిఖరంపై గులాబి పూవై ఉత్సాహ వల్లికి మల్లీ సుమమై రాత్రీ పగలుతో, నిశ్శబ్దం శబ్దంతో, వినాశం సృష్టితో ప్రపంచం ప్రకృతి పరివర్తనలో భాగమై జీవన సరణంలో ప్రయాణమై మనిషిలో మహా జీవితం ప్రకృతికి ప్రతిబింబం!

మూడో సర్గ

పురా భూమికతో

1. కాలి బాటలో అజ్ఞానాన్ని కరగిస్తూ ఉపాయాన్ని వెలిగిస్తూ మనిషి మస్తిష్కంలో శక్తి వివేకంతో మేధ ఎంత పనైనా చేస్తుంది. కళ్ళు ధరించిన మబ్బు ముక్కలతో పగలు వెన్నెల అవుతుంది సూర్యుని స్థానంలో చంద్రబింబం భ్రమా భంగిమలో తోచేను. చేపల్ని వలలో బిగించే మృగాల్ని గొలుసుతో బంధించే నేర్పు వచ్చింది భవిష్యత్తులో ఫలంపై ఆశతో భూమి ఎదను నాగలి ప్రేమతో దువ్వుతుంది దున్నిన భూమి అయినా తనలో ఎంతో రహస్యాన్ని దాచుకునే ఉంటుంది. పొడి పొడియైన మృత్తికలో నవ సృష్టి అదృష్టాన్ని పరీక్షకు నిలుపుతుంది. కళ్ళ ముందు నీలిమేఘం బరువైన నీటి మూటల్ని విప్పి తేలిగ్గా వదలుతుంది నదీసుందరి వస్త్రాంచలం వదలకుండా గాలి హేలా తత్పరంగా కదలుతుంది. తడిసిన పొలం నుండి కర్మాగారం వరకూ శ్రమజీవన బంధు దృశ్యం. క్రిందిస్థాయిలో హింసనూ భయాన్నీ, పై స్థాయిలో శాంతినీ ప్రేమనూ వహించే మనిషిలో ఎప్పటివో పురా రూపాలు! ప్రాక్ మానవ జీవన చిహ్నాలు, అక్కడక్కడా కొండలు అనుద్విగ్నంగా యుగాలకు సాక్షీభూతంగా ఉన్నాయి. ఎక్కడికక్కడ నదులు కదులుతూ విశ్వ జీవన దృశ్యాన్ని ప్రకటిస్తున్నాయి. అడవి నుండి పొలాలు, ఊళ్ళు దాటి నదీ సరస్తీర సముద్రం దాకా, శరీరంలో నరాల వలె అడవిలో పృథ్విపై కాలి బాట విశ్వమానవ బంధు సూత్రాకృతి, కదలుతూ పోతూంది

2. ప్రాణంతో ప్రస్థానం నిన్నటి అస్తిత్వం నేటికి పాతబడిపోయి శుష్కమై బీజభూతమై మిగులుతుంది శిథిలాల నుండి ముండ్ల నుండి సమరూపం పొందాలని ఆరాటపడుతుంది చెట్టుపై మట్టి అంటని ఆకులు రాలి మట్టిలో కలుస్తాయి ఎండినా చెట్టును వదలని వేళ్ళు సమయం కోసం నిరీక్షిస్తాయి. ఇసుక దిబ్బలపై కాళ్ళీడ్చుకుంటూ ఇసుక తుపాన్ నుండి బయటపడి

ఒయాసిస్ కన్పిస్తే చాలు ఒంటెలపై పోయే ప్రాణం లేచి వస్తుంది. మబ్బు నుండి సూర్య కిరణం వలె ధార నుండి ఆశాలత వలె జీవశక్తితో బయటపడే ప్రాణంతో ప్రస్థానం సాగుతుంది. ఎక్కడెక్కడో బయలుదేరి ఎక్కడెక్కడో విస్తరించి అరణ్యమూలం జానపద నాగరక జీవనధృతిలో సజీవమై భద్రంగా ఉంటుంది

3. మారే దృశ్యం ఏ ఆజ్ఞకూ శాసనానికీ అంతరాత్మ కట్టుబడదు, దేనికైనా సిద్ధమౌతుంది. చెట్టు కొమ్మ సమాధిపై పూలు రాలుస్తుంది, అతీత శక్తికి ప్రేరణ అవుతుంది. భౌతిక దశ దాటిన తృప్తితో మనోముకుళాన్ని స్ఫుటితం చేస్తుంది జీవితం, మలుపులు పోయి మెలికలు తిరిగి అల్లుకొనీ, చెట్టుకొమ్మల వలె అనుబంధం పొందంది శోభ లేదు పరిపూర్ణత లేదు నిలువెత్తు కాన్వాస్ వలె క్షితిజం, వర్తమాన చిత్రంతో ఆకర్షిస్తుంది. మనిషికొక అర్థంలో, మనసుకొక దారితో దృశ్యం మారుతూ పోతుంది.

4. జీవన కాంతితో తరతరాల సంస్కృతీ తోరణాల్లో పూర్వకాంతి శిఖలతో జీవితాలు గుంపులు గుంపులుగా ప్రపంచ వ్యాప్తంగా చెదరిన ఆశా చిహ్నాలు బాధల రంగులద్దిన శాలువాతో ఆనంద తీరానికి సాహసిస్తాయి.' తప్త శుష్క నదీతటాల మధ్య కొత్త జల ప్రవాహం వలె శిశువు ముఖంలో అమాయక మధుర స్నిగ్ధ బింబం వలె, ప్రకృతి సృజన గంధంతో నవ జీవన కాంతితో వస్తుంది ఉగాది. పూర్వం గడపదాటని నీడ లిపుడు తలుపు తెరవగానే మెరపులై వెలుగులై, స్నేహంగా లోనికి వస్తాయి ఇపుడు భస్మరాశి నుండి రాగ ముఖ మవతరిస్తుంది. ఇపుడు నీడ ముఖంలో కాంతిరేఖ ఒలుకుతుంది.

5. ఉగాది ఒకటే అర్థరాత్రి పన్నెండు గంటల కొకరు గుడై చెబుతారు ఉదయం ఆరుగంటల కొకరు స్వాగతం పలుకుతారు. పెదవులపై పవిత్రాక్షరాలతో మానవతా సూర్యుని కెదురుగా

దోసిట్లో భావజలంతో సమాజనదిలో కటి దఘ్నంగా నిలిచిన నాలో, కళ్ళలో ప్రేమ సుమాలతో హృదయంలో త్యాగధనంతో, ఆత్మ, సమరంలో పైకెగిరిపోయిన శాంతిని ఉత్సాహంతో అందుకుంటుంది. జీవితంలో అడుగున బడిన ఆర్ద్రతను ఆనందంతో చేదుకుంటుంది. నిశ తరువాత నిశ మనో విశ్రాంతికి నిలయమై ఉదయం తరువాత ఉదయం చేతనకు ప్రేరణయై ఎపుడు చివురు వేసినా, ఎపుడు పూత తొడిగినా ఉగాది మటు కేడాదికి ఒకటే! ఇది మానవ పురా బింబ కేతనం! నాలుగో సర్గ

చరిత్ర శిఖరాల నుండి

1. యుగం నుండి యుగానికి నదీ తీర మైదానాల్లో మెదట బట్ట గట్టిన మానవ సంస్కృతి కీర్తి శిఖర పంక్తులతో మనః పటలంపై కదలుతూంది. బిందువుతో బిందువు రేఖతో రేఖ కలిసీ చర్యపై ప్రతిచర్యతో రణ గతి నీతితో మనిషితో మనిషి అనుబంధం సామాజిక సత్యం. దాహం తీరేందుకు నదిలో దిగి దోసిట్లో గ్రహించిన ప్రవాహంతో జీవిత మెక్కడ మొదలైందీ చరిత్ర ఎట్లా ఏర్పడిందీ తెలుస్తుంది. దాహం తీరి బయటికి రాగానే, వివిధ ఘటాకృతుల్లో ఆకాశం వలె దేశ వర్ణ వేష భాషా రూపాల్లో జీవన దృశ్యం ప్రత్యక్ష మవుతుంది. ఇపుడు ఆలోచనా స్వరంలో హృదయం వినిపించే భాష వేరు వివిధ వర్ణ ప్రాంత భాషా భేదాల్లో బ్రతికే మనస్సు గీసే చిత్రం వేరు ఇతి హాసం బ్రతికే ఉంటుంది, శిధిలాల్లోనే కాదు, పరంపరా గాధల్లో గ్రంధాల్లోనే కాదు, జీవిత సాధనాల్లో మనో రీతుల్లో జీవ కణాల్లో శిధిలాలు మనిషి శక్తినే కాదు సమయం ఒత్తిడినీ జ్ఞాపకం తెస్తాయి. అరణ్యాలూ కొండలూ నదులతో పాటు జంతువులతో సంబంధం ఉన్న చరిత్రలో ప్రాణంపై జాలి కన్నా శత్రువు పై విజయమే లక్ష్యమౌతుంది. సంస్కృతిపై స్పందన కన్నా శత్రు చిహ్న విధ్వంసమే ముఖ్యమౌతూంది. పురా వైభవాన్ని తలుస్తూ శిధిల శిఖరాలపై అడుగులు వేస్తూ

యుగం నుండి యుగానికి కాలం అవలీలగా కదలిపోతుంది. సాహస కృత్యాలతో వీర గాధలు చరిత్రను స్వర్ణమయం చేస్తాయి. ఒక దిశ నుండి మరో దిశకు కీర్తి పక్షాలపై పయనింపజేస్తాయి. ఆరామాలూ ఆలయాలూ విశాల శాలలూ ప్రజలకు ప్రయోజనంతో పాటు పరమార్థాన్నీ చూపాయి. క్రుంగిన మనస్సుకు ఎంతో ఉత్సాహ శక్తినీ ఇచ్చాయి. ఆకలితో కదలి శ్రమ శక్తీ యుక్తితో సంస్కృతి సాధింపబడింది. భయం వదలే ఉపాయంతో, శాంతి పొందే మార్గమూ దొరికింది. చీల్చబడిన వెదురు నిశత ముఖంతో బాణమై వీర విహారం చేసింది. ఖండితమైన వెదురు నవ యోగంతో వేణువై నిస్వనించింది స్వాహాలో ముక్త ఝరీ చరణంతో ప్రణవంతో భ్రమరీ ఝంకారంతో నవ్వులో ఏడుపులో మాటలో పిలుపులో నాద తరంగం రుచి పొందింది. శబ్ద బిందు సమూహాల నుండి నాదం సారభూతమై సంగీతాకృతి పొందింది. వాయు తంత్రీ వాద్యాలతో సంస్కృతిలో సంగీత పద్మం కొత్త రేకులు తొడిగింది., గళంలో ఆకాశం, శబ్ద గుణంతో స్వర సంచారం పొందింది. సాధనలో సంగీతం దివ్య కళకు మధుర హృదయమైంది. మూలాధారం నుండి సహస్రారం వరకూ చలితమై సరితమై ప్రవహితమై పరవశింపజేసింది, ఆత్మానందం లక్ష్యమైంది. సమాజంలో సంస్కృతి ఉన్మిషితమైంది, మనస్సుకు దివ్య దశ గమ్యమైంది. జన గళం నుండి స్వేచ్ఛ అగ్ని ఝరియై నినాదమై పతాకమై రావలసిన మార్పుకీ సామాజిక చేతనకూ సంకేతమైంది. రెపరెపలాడే జాతి పతాక నీడలో వీర కృత్యాలు తళతళలాడాయి.

2. రణపతాకతో దేశంపై జాతిపై సుందర భావనతో ప్రేమ మనో గగనాన్ని చుంబించింది. సమాజ సౌభాగ్యం లక్షించే చేతనతో చరిత్ర పునరాకృతి పొందింది. అయుధంపై శాంతి చిహ్నంతో స్వార్థ శక్తుల జైత్ర యాత్ర మొదలైంది. పరాభూత దృశ్యాలతో విజయ గర్వంతో చరిత్రకు కీర్తి శిల్పం చేకూరింది. రక్షణకు సాధనమైన ఆయుధం, శిక్షణతో రణ శక్తి కంగమైంది. ఆయుధ శక్తిలో అతినవ్యపురోగమనం విజయాని కాయువైంది.

3. మనిషిలో కోటతో అహంకార శిఖలతో క్షాత్రం ఘనీభవించిన కోటలు, పౌరుష కళా ఖండాలు, సమరశక్తి రాజనీతి బింబించే శిథిలమైన చరిత్ర రూపాలు ప్రక్కకు తీసి పెట్టిన పాగాలా కోట గోడ ! ఇంకా అంటి పెట్టుకున్న ఆవాసాలు ! గబ్బిలాలు మూషికాలతో పాటు ఏ గోడో కూలే భయం లేకుండా మనుషులూ ! బలమైన తుపాను గాలికి ఇంటి కప్పు ఎగిరిపోయే ప్రమాదమూ ఉంది ఫాల తలపై జారే వెన్నెల, ముఖంపై చీకటిని తుడిచే ప్రయత్నం చేస్తుంది శిధిలమైన కోట బుజాల సందులో నుండి రోజూ కర్మసాక్షి పయనిస్తాడు మార్పు ఎరగని సమాజానికి సాక్షిగా ఏండ్లుగా వట వృక్షం నిలిచి ఉంది చరిత్రలో విషాద ఖండం సైతం స్మృతిలో మధుర బింబంగానే నిలుస్తుంది కాలం గడచి గడచి కల్పనతో చరిత్ర పురాణ రూపాన్ని పొందుతుంది పచ్చదనానికీ కొత్తదనానికి దూరమైనా కోట మానవ శక్తికీ పరిమితులకూ లక్ష్యంగా నిలుస్తుంది ఎవరి దృష్టిని బట్టి పాత్రను బట్టి యుక్తిని బట్టి శక్తిని బట్టి వారు దర్శిస్తూ, నటిస్తూ బ్రతుకుతూ జ్వలిస్తూ తమలో కోటను నిర్మించుకునేరు ఇనుప మేకులపై కత్తి అంచులపై ప్రజల్ని కొందరు నడిపించేరు మానవతా నగర ద్వారం మరచి, అరణ్య భావంతో సంచరించేరు యుద్ధ భావ జ్వలనంతో నేల మోదుగ పూలు పూచి నట్లుంది నియంతల అహంకృతితో సమాజం అనల శిల్ప మవుతూంది స్వేచ్ఛ కోసం సమత కోసం పీడిత గణం జ్వలించి పోరాడేప్పుడూ సామ్యవాదం ప్రజాస్వామ్యం చరిత్రకు క్రొత్త మలుపు నిచ్చాయి.

4. శాంతి పథం ఒక్కొక్క జ్వలదగ్ని వ్యక్తిత్వం మంటల వెనుక శాంతి పధం స్వప్నిస్తుంది. దీపమై చీకటిని తొలగించేను, ఉదయమై సమాజాన్ని మేల్కొల్పేను బానిస లోకానికి స్వేచ్ఛా చిహ్నమైంది, పీడిత జనాళి కభయ ముద్ర అయింది మనిషిలో సంస్కృతి రూపం వికసించిన మానవతా తేజం! కన్పించని సంకెళ్ళతో మాట్లాడే అనల హృదయాన్ని ఆలోచన ప్రేమతో హిమ సదృశమై స్పృశిస్తుంది. వ్యక్తి పరిధి దాటి సామాజిక శక్తిని పొందుతుంది.

5. చీకటి ఆయుధం హింసకో హత్యకో తిరుగుబాటుకో దిగే పూర్వ రంగ మెవరికి తెలుస్తుంది హేతువుతో త్రవ్వితే గాని చరిత్రలో వివేకాని కందదు సామాన్యుని కన్నీళ్ళ వెనుక నున్న చీకటినే దీపాలు వెల్గిస్తాయి ! ఆ చీకటి ఒక సమయం అగ్ని పర్వతం కావచ్చు ఆయుధం కావచ్చు

6. అశాంతిలో శాంతి స్పందన లేని మూర్తుల మధ్య స్తంభాలతో బ్రతుకుతున్నట్లుంటుంది ఎంతటి దరిద్ర ఖండంలోను ఎక్కడో విత్తు నుండి పచ్చని జీవితం వస్తుంది నవ్వుతుంది, ఎదుగుతుంది, పవన కథా వచనాలకు పరవశిస్తుంది ఎంతటి అశాంతిలోను ఎక్కడో శాంతి చివురించడం సహజం క్రీస్తు శరీరంపై నెత్తురు చారలు, చివర కంతటా ప్రేమ సుమాలే విరిసాయి సామాజిక జీవి మనిషి ! అవసరాల స్పందనలో భౌతిక శక్తులతో గడిపేను. భౌతిక శక్తుల ఘర్షణలో అలసిపోయి అభౌతిక శక్తులపై ఆశలు అల్లేను.

7. శాంతికళతో వజ్ర దేహాలతో మెలి తిరిగిన కండలతో ముష్టి ఘాత ప్రతి ఘాతాలతో మొదలైన యుద్ధం ఆయుధ భేదాలతో వ్యూహ నిర్మాణాలతో యంత్ర శక్తిని పొందింది రాజనీతి వెలసింది. మల్లె మొగ్గ వలె జన్మించిన మనిషి అగ్ని శిఖయై బ్రతికేను రేపటి యుద్ధం కోసం ఈనాడు సౌభాగ్యం పదలుకునేందుకూ సిద్దమయ్యేను యుద్ధం ముగిసిందో లేదో మనిషి ముఖ ఫలకంపై శాంతికళతో ఉపనిషన్మంత్రమో ధర్మచక్రమో శిలువో చంద్రవంకో ప్రతిఫలిస్తుంది

8. కొత్త పథం ఉక్కు రెక్కలతో ఎగిరే విహంగాలు కోటపై రాతి పాగాను ధ్వంసం చేసేను, ఉక్కు పాదాలతో వాలి, స్వేచ్ఛా విహంగాలు శిలా బాహువుల్ని ధ్వంసం చేసేను. యుగ మహా గ్రంథంలో కొత్త అధ్యాయం కొత్త పథంలో మొదలౌతుంది. చరిత్ర ఏ రోజు కొత్త రూపం పొందుతుంది, పతాక శీర్షిక మారుతుంది పాత పుటలు స్మృతిలో మిగిలి, పరిశోధన కవసరమౌతాయి.

చల్లారిన అగ్నుల వలె పాత తరం మాసిపోతుంది. సమిధల వలెకొత్త తరం సవన వేదిన లంకరిస్తుంద. ఏనుగు అంబారీ సరదా హొయలుతో, హయ రింఖా లయ గతితో కత్తుల తళతళతోశేషించిన రాజరికంలో కిరీట మొకటే తక్కవ ! ఎవరెవరినో ఉరి తీయడానికో మసి చేయడానికో కసి తీరడానికో సమాజ మెన్నటికీ ప్రభుత్వాన్ని ఎన్నుకోదు, కోరదు, చరిత్రలో స్వర్ణమో లోహమో దేనిచే నిర్మితమైనా శృంఖల, స్వేచ్ఛను బంధించేదే వ్యక్తిలో స్వతంత్ర ప్రపంచం, దేనికి కట్టుబడని అంతరాత్మ రూపం స్నేహంతో శాంతీ, వైరంతో యుద్ధం, రాజనీతిని మలచాయి పిడికిట్లో సంకల్పం చరిత్ర కనేక ముఖాల్ని ఇచ్చింది బాధలతో బీటలు వారి సమాజం మహాత్ముల కరుణతో అర్థమైంది సృజన శక్తి కవకాశంతో మానవ ప్రేమ సుమాలంకృతమైంది కళా విజ్ఞాన కాంతి ప్రతిఫలనంతో సమాజం సంస్కృతీ సముజ్వలమైంది నిన్నటి యుద్ధంలో గాయాలు వీరాభిమాన దీపాలై వెలిగాయి పెదవులపై స్మిత కళికతో శాప శిఖతో, కళ్ళలో సరస్సుతో సముద్రంతో ఫాలంపై రక్తితో రోచితో హృదిలో భక్తితో కలిసి కాలం కావ్యాన్ని సృజిస్తూంది ఐదో సర్గ

మ్యూజియం లోకి

1. కార్నివాల్లో ఈ కార్నివల్లో నేనే స్థానంలో ఉందీ నా కన్నా చూచే వాళ్ళకే బాగా తెలుసు ఎప్పుడే మలుపు తిరిగేదీ తెలీదు, ఎపుడే కోరిక వెలిగేదీ తెలీదు ఇప్పు డెవరి బుజాలపైనో కాదు, తన కాళ్ళ పైనే మనిషి ప్రయాణించేను చుట్టూ అలలూ దూరాన మబ్బులూ, చుట్టూ మనుషుల చలనం వర్తనతో కదలే బ్రషో ఏర్పడే వాటర్ కలర్ చిత్రం వలె దృశ్యం కొత్తగా ఉంది. కాలంలో మార్పుతో చూచే కళ్ళ ముందు అలజడిలో ధూళి పొర, దూర దూరం కదలుతూ ఎగసే పారాషూట్ వలె ఎగసి పోతూంది ఆటవిక సమూహాల ఆర్భాటాలతో, ఆధునిక సమాజాల ఆవేశాలతో మానవ సంబంధాలతో మానసిక బింబాలతో ఈ సమయం ప్రపంచం బహు వస్తు విశేషాలతో మనస్సులో తెరచిన మ్యూజియంను తలపిస్తూంది

అన్నట్లు ప్రస్తుతానికి వస్తే మ్యూజియం ఎదురుగా నాలుగు వైపుల నుండీ కదలే ఉత్సాహ జన గణ శ్రేణులతో స్క్వేర్ కోలాహాలంగా ఉంది వివిధ స్థాయిల్లో గళ రవాలు ఖండ మిశ్ర లయల్లో అడుగులు సహ జీవన శక్తులతో సంక్లిష్టమై అవని బరువుగా ఊపిరి తీసుకుంటూంది. జనంలో నుండి ఒరసుకొని ఆహారంకై ఆవు కదలుతూంది. ఎవరూ దండనకు సిద్ధంగా లేరు, మెల్లగా ప్రక్కకు తప్పుకుంటున్నారు.' బస్ స్టాండ్ వద్ద శిశువుతో మాతృ హృదయం మాట్లాడుతూంది. శబ్ద చిత్రాలతో బయటి ప్రపంచం, నిశ్శబ్ద చిత్రాలతో మనః ప్రపంచం! ఒక్కొక్కవైపు నుండి ఒక్కొక్క విధంగా భద్ర పరచిన వస్తు సముదాయంతో అమర్చిన మ్యూజియం, కొత్త ప్రపంచమై ఆకర్షిస్తూంది. ఆటవికం నుండి నాగరికం దాక మూల మూలల నుండి చేర్చిన వస్తువులు సమాజ గతిలో పలు మానవ సంబంధాల సమాహార రూపంగా ఉంది వెలుగులో ఊగుతూ చీకటిలో తేలుతూ ప్రతి వస్తువులో మానవ చిహ్నం అద్దాల అల్మరాలో గోడలపై బల్లలపై వరసగా తీర్చిన వస్తువులు మట్టివీ గాజువీ దారు లోహ నిర్మితాలూ, శ్రమ చరిత్ర కళా కృతులు నిశ్శబ్ద నేత్రాల్లో దాగిన కోర్కెలు అలలుగా బింబిస్తాయి సీమల్లేని సాగరంలో పయనించే జీవితంలో సజీవ కల్పన ఉంది. ఎవరికి వారు కొత్త అయినా ఈ మ్యూజియంలోకి వచ్చే సరికి యుగాల మానవ చరిత్ర సంబంధంతో ఎంతో పరిచయంగా ఉంటారు ఒక్కొక్క వస్తువు విశేష కదా రూపం ఉన్న అవకాశాన్ని అలంకరిస్తూంది. భౌతిక మానస స్థాయిల్లో శ్రేణులుగా చారిత్రకు చిహ్నాలతో జీవితంలో పొందే అనుభవాల వస్తుమయమై, ప్రతి వ్యక్తిలో ఒక్కొక్క మ్యూజియం ఉంది, భద్రంగా.

2. మేల్కొల్పబడిన చరిత్రలో రోజు నుండి రోజు వలె ద్వారం తరువాత ద్వారం వస్తుంది సమయానికి తలుపులు తెరచి ఆగంతుకుల్ని ఆహ్వానిస్తుంది. శిశువు వలె ఆనంద కళా కరాలు చాస్తుంది ! తెలీని ఆశ్చర్యంలో ముంచేస్తుంది. ఎన్ని గడచినా ద్వారాలకు సమాప్తి లేనట్లుంటుంది. ఎంత చూచినా ఇంకా మిగిలే ఉన్నట్లుంటుంది. మ్యూజియంలో ప్రతి వస్తువూ వెలుగునే ప్రసరిస్తుంది.

మనస్సును చేతనతో ఆనంద కళాకృతిగా మారుస్తుంది. ఒక వస్తువులో వెలుగు స్వేచ్ఛా వర్తనమేకానీ బంధించే మాల కాదు ఒక వస్తువులో చీకటీ పచ్చ తోరణమే కాని భయ పెట్టే పార్శ్యం కాదు. హృదయంలో దాగిన లోతుతో మౌన ముద్రతో గంభీరమైన హాల్ అణగిన తరంగ సమూహంతో వర్తమానం నుండి గతానికి నడిపిస్తుంది. ఎక్కడెక్కడో బొమ్మల వలె ఎప్పుడెప్పుడో జారి పోయిన మనుషులు ఎప్పటికో దారిలో కన్పించి ఎదుట నిలిచి మాట్లాడుతూన్నట్లుంటుంది. స్వజీవితంలో బయలు దేరి పర జీవితాల్లోకి ప్రవేశించినట్లుంది ఈ ప్రదర్శనశాల దేనికీ పరిమితం కాదు, దేనైనా చుట్టి వస్తుంది ఏ వస్తువునైనా హృదయంలో బహు సుందరంగా ఇముడ్చు కుంటుంది. తనలో భద్రపరచుకొనీ మనిషిలో శక్తిని గుర్తు చేస్తుంది. ఇక్కడ విన్నదీ కన్నదీ ఆలోచనలో అల్లుకొని పోయిందీ, ఊపిరిలో ఇవతళించిందీ అన్నీ మనిషి అస్తిత్వ నిర్మాణ రూపాలే, ఏ వస్తువు సమీపించినా వివిధ ముఖాలతో నడచే యుగాలతో వర్తమానం నుండి గతంలోకీ గతం నుండి వర్తమానం లోకీ యాతాయాత దృశ్య రూపమే నిలుస్తుంది అంతరంగాన్ని స్పృశిస్తుంది. మ్యూజియం వెళ్ళే దారిలో ఒకటి రెండు గాయాలతో ఇతిహాసంలో స్థానంకై చేతిలో “వీరమణి” “యోధాగ్రణి” పతకాలతో తిరిగేవారూ కన్పిస్తారు. తాము పోవలసిన చోటికి కళ్ళు మూసుకొని వెళ్ళిపోతారు. తమకు కావలసిన స్వప్నాన్ని కళ్ళు తెరచి మరీ పొందుతారు. ఈ మ్యూజియం సమయ సమయం వేసిన రేఖలతో సమాప్తం కాని వర్ణ చిత్రం కాలం చెల్లిన నాణాలకు భద్రమైన నిలయం, సమాజంలో భాగమైంది. చరిత్ర బంధంతో అవసరాల సంబంధంతో విలువ తరగని ఆదర్శం, విపణి వీధిలో నిలిపితే నిత్మావసర వస్తువు లభించదు. దీన్ని కరగించి కొత్త రూప మిస్తే చరిత్ర సహించదు సమాజం క్షమించదు. ఏ సాధనంతో ఉన్నతినీ అభినవ స్థితినీ అందుకుటుందో దాన్ని ప్రతిదీ అవలీలగా వదలిపోతుంది. కాల గర్భంలో కలసిపోయిన వెన్నో ? మిగిలింది ఏ ఒకటో ఆరో! కలసి వస్తే ఏ మ్యూజియంలోనో అలంకృతం కావచ్చు. మ్యూజియం పేరుతో మనిషి చరిత్ర మేల్కొల్పబడుతుంది మనోదర్పణంలో వురా రూపాలు బింబిస్తూ పోతాయి హృదయం సంస్కృతీ గంధంతో పరమిళిస్తుంది ఆలోచన చరిత్ర రెక్కలపై కల్పనలో విహరిస్తుంది. వర్తమాన శిఖరం నుండి గతాన్ని అంతరంగం వీక్షిస్తుంది

గతం లోతుల్లోని జీవితాన్ని గుర్తిస్తుంది. చరిత్రగతిలో పురా గాథల ముద్రలతో జీవన బింబ సమూహంతో ప్రతి వ్యక్తి మనస్సులో ఉంది ఏదో ఒక సంచార మ్యూజియం ! దుఃఖం నుండి అశాంతి నుండి ఆనంద స్పర్శతో, మ్యూజియంలో క్షణాలు కదలుతాయి, వెలుగుతాయి, ఎగురుతాయి కాలాన్ని మరిపిస్తాయి. బయటి మ్యూజియంలో వస్తువుల్ని చూస్తూ వాటిని భద్రపరచుకొనీ మనిషి మనిషికి మనస్సులో ప్రత్యేక రూపంతో మరో మ్యూజియం ఉంది ఇది వ్యక్తిలో అనుబంధం పెంచుతుంది, సమాజంతో సంబంధం కాపాడుతుంది. ప్రవాహం వలె చరిత్ర కణ కణం సంస్కృతితో మహితం చేస్తుంది అవనీ ఫాలాన్ని చుంబిస్తుంది, అల అలలో కోరిక జ్వలిస్తూ పోతుంది దీని తీరాన మ్యూజియం, వెలుగు వంటి ఆదర్శంలో బింబిస్తూంది ఇదో అమూల్యమైన సంగ్రహ రత్నాకరం మనిషిలో కళకూ కీర్తికీ యుక్తికీ శ్రమ జీవన నక్షత్రాల గగనం మ్యూజియం మెట్లు దిగుతూండగానే వాస్తవ చరణాలపై అభిమానంతో మ్యూజియాన్ని మరపిస్తుంది సమాజం. ఆరో సర్గ

అభియానం జనంలో వ్యక్తి గళం స్వరమై అలయై వ్యక్తిలో జన రవం ధునియై కథయై ఒకదాని బంధంతో మరొకటి ఒకదాని భూమికతో మరొకటి

1. ప్రగతి ముఖంతో అభియానాని కస్తిత్వ బిందువులై కదలుతాయి. మనిషితో మట్టిలో తలెత్తే సువర్ణపుష్పం, సమాజానికంకిత మవుతుంది శ్రమ సంస్కృతీ ప్రవాహశక్తి మట్టినుండి వాస్తవాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. మనస్సు రాత్రి విశ్రాంతి తీసుకుంటుంది, ఉదయానికి శక్తి పుంజుకుంటుంది నభస్సు రాత్రి చంద్రుణ్ణి ప్రసాదిస్తుంది, పగలు సూర్యుణ్ణి అవతరింపజేస్తుంది. గోడల్ని భేదించే తెరల్ని చీల్చే చీకట్లను తరిమే చైతన్యసాధనంతో యుగాల సింహాసనా లొరిగాయి, తరాల కిరీటాలు దొర్లాయి

మేఘ సందేహంతో మనో గగనం తహతహలాడుతుంది ప్రొద్దున మంచు కన్నీటితో కాస్త దాహం తీర్చుకుంటుంది. ఇంతలో నిశ్శబ్ద యవనికపై శబ్దచిత్రాలు బాంబు విస్ఫోటనంలో ఛిన్నాభిన్నమౌతున్నాయి ముఖంలో ఎర్రని పక్షితో కళ్ళలో మాసిన వెన్నెలతో ఆశా స్తంభాలపై సామాన్యుని కథా శిల్పం కన్పిస్తుంది. స్వర్గంలో దేవతల చుట్టూ తిరిగే మనుషుల్లో జీవితంలో నిజం గురించి ఆలోచన మొదలు జీవిత పటంపై శూన్యస్థానాల్ని చిత్రరేఖలు దిద్దుతూ ఎందరో మహానుభావులు సంపూర్ణతకై ప్రయత్నిస్తూనే ఉన్నారు. అహంభావ జీవితంలో మానవుని తొలి ఆయుధం భయం నుండి రక్షణకై పదును తీర్చిన శిలాఖండం శక్తి ప్రదర్శనలో శిఖరమైంది, అణ్వస్త్రం ఈనాటి మహా సాధనం. భూమిపై అనుబంధంతో, క్రియపై విశ్వాసంతో విభిన్న శక్తుల సంఘర్షణ సమన్వయంతో పోయిన కొద్దీ సమాప్తి లేని ప్రగతిపథం, ధనం కీర్తి సంపద సౌభాగ్యం ఆలోచన అన్వేషణతో జీవితం, హాసం ఆనందం విషాదం శోకం అభ్యర్థన ప్రార్ధనతో ముఖాలు మారతాయి.' అర్థరాత్రి నిష్క్రమణంతో బుద్ధుని హృదయం

2. ఆత్మగంధంతో విసరే రాళ్ళ వర్షంలో క్రీస్తు హర్షిత్ఫుల్ల వదనం శాంతిశిఖను గుండెలో మూటకట్టిన మహాత్ముని అమృతరూపం ఇంకెవరిలో ఈ ఆత్మగంధమంటే? పాపమెరుగని పసిపాప హృదిలో కళంకమెరుగని ప్రేమలో! మచ్చలేని త్యాగంలో! వేదనలో అగ్ని కీర్తినీ, ఊర్పులో గ్రీష్మవీచినీ బాధలో నిశా ముఖాన్నీ దివ్యకాంతి తొలగిస్తుంది మనిషి మనిషి బంధంతో అల అలయై మానవతా రాగం నీడల్ని హ్లాదమయం చేస్తుంది, రేఖల్ని చిత్రంగా తీరుస్తుంది అనుభవ చుంబితమై మనిషిలో అపూర్వ వ్యక్తిత్వం సత్త్వకాంతితో ఉదయిస్తుంది రజోదీప్తితో విస్తరిస్తుంది తమస్సులో లయిస్తుంది. ఏ బొమ్మ గీసినా దానిలో మరో మనిషి అంశ ఉంటుంది

శరీరమే రంగు మట్టితో రూపమేర్పడినా ఆధారం భూమి సంపదే. లో లోపల అగ్ని లేంది! శరీరాని కస్తిత్వం లేదు రోజు అభినవంగా ఉదయిస్తుంది, గాయాలతో అదృశ్యమవుతుంది భయాన్ని దూరం చేసే, ధైర్యాన్ని జ్వలితం చేసే పరపీడన తొలగించే, అభియానం అవసరమవుతుంది. ఏది భయం? ఏది రణం? ఏది శాసనం? ఏది బంధనం? జనహితానికి భిన్నమైందీ, మానవాత్మకు రోధమైందీ. ఆకలి కన్నా ఆకాశం మహనీయం కాదు క్రోధం కన్నా అనలం మహోగ్రం కాదు

3. ప్రయాణంలో సహనం కన్నా అవని సుదృఢం కాదు, కరుణకన్నా జలం ఆర్ద్రం కాదు స్వేచ్ఛకన్నా గాలి వేగం కాదు, మనిషిని మించిన ఏ రూపబింబం లేదు. ప్రయాణంలో ఒకరితో మరొకరు మాట్లాడితేగాని తెలీదు పది అడుగులు నడిస్తేగాని తెలీదు, ఒకరి తత్త్వం మరొకరికి.

4. ఏకాంతం నుండి ప్రజలోకి రాజ్యంతో అధికారం, మతంతో పరలోకం, చరిత్రలో ప్రశస్తితో వివిధ క్షేత్ర పంక్తులొకటొకటీ జీవితంలో ప్రవేశించాయి. వర్ణం మతం కుటుంబం జాతి దేశం బలమై కవచమై ఆయుధమై ఆకర్షణతో వివిధ శక్తులకు స్థావరమై సంస్కృతికి రంగాలైనాయి. భౌతిక మానస చరణాలతో వివిధ దశల్లో సమాజం క్రింది నుండి పై స్థాయి వరకెన్నో విషమ గతులకు గురైంది. దాస్యాన్నీ పీడననూ నిరసించే తొలగించే స్వేచ్ఛా స్ఫులింగం వ్యక్తి నుండి సమాజంలో స్వాతంత్య్ర శక్తిని వెలిగించింది త్యాగం దయ నుండి ఒలికిన హిమ కిరణం ఘర్షణలో గాయాలతో మండే శరీరాన్ని అమృతాయమానం చేసింది. ఎగుడు దిగుళ్ళను సరిచేసే సంరంభంలో చీకట్లను మాపే ఆరాటంలో హింస నుండి శాంతి దాకా ఎవరి సంకల్పం వారిది ఎవరి ఆయుధం వారిది. శరీరం దాటి చివర కాత్మ ఒకటే అయినా శరీర మున్నంత వరకూ ఎవరి పాత్ర వారిదే! ఏ పాత్ర లేకపోయినా నాటక మసంపూర్ణమే.

నిశ్శబ్దం నుండి శబ్దం లోకి ఏకాంతం నుండి ప్రజలోకి జీవితం కదలుతుంది. ఆలోచన సంస్కారంతో, కన్నీరూ అగ్నిశిఖలతో, తరం నుండి తరం కొత్త శక్తితో, అతి నవ్యసమాజం కోరుతుంది, కొత్తయుగం నిర్మిస్తుంది.

5. ప్రేమకు అంతా ఒకటే అంకెకు చేరిన మరో అంకె వలె మనిషితో మనిషి అనుబంధం అనుభవ గతిని పెంచుతుంది సమాజ శక్తిని నిలుపుతుంది. శ్వాస వెంట శ్వాసతో పదం వెంట పదంతో ఆరోహణ వెనక్కి చూడదు అడుగు జాడ కన్పిస్తే చాలు దాని లక్ష్యం ఊహలో మెదలుతుంది ఏ విజ్ఞానాన్వేషణో ఏ తత్త్వావలోకనో మనస్సుకు వెలుగునిస్తుంది మృత్యుంజయ భావనతో ముందుకు వెళ్ళే కోరిక మొదలవుతుంది. నాల్గు దారులు కలిసే చోట అరణ్య కిరీటం సింహ వదనం వలె రెడ్ లైట్ అరణ్యసుమహృదయం హరిణరూపం వలె గ్రీన్ లైట్. భయం నుండి ద్వేషం నుండి మనస్సును ముక్తం చేస్తూ జనపదం మధ్యలో సమాజ నిర్మాత విగ్రహం! త్యాగానికి చిహ్నం. కొరకంచు వలె తిరుగుతూ ఎదురయ్యే విషమ స్థితిలో పగలు బయట బయట కాలుతుంది, రాత్రి లోలోపల మండుతుంది. కిటికీలతో సహా మూయబడి మౌనముద్ర వీడని ఇళ్ళముందు భయభయంలో కొత్తవార్త చెవి నేసేందుకు గాలి తారుడుతూంది. ఇసుకలో కూరుకున్న పాదాలతో చీకటిలో చిక్కుకున్న శరీరాలతో అక్కడక్కడా ఇప్పట్లో బయట పడలేని శిథిల భావ రూపాలు! బీటలు వారిన ముఖాలతో ఎండిన లోతు కళ్ళతో ప్రతిమలు ఏ శిలా మ్యూజియంలోకో చేర్చేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి! కనిపించని వినిపించని కదలికతో మంచు వలె బిగిసిన క్షణాలపై ఖంజరైన అడుగులతో, బ్లేడ్ అంచు మెరసే వ్రేళ్ళ గోళ్ళతో ఆయుధంపై విశ్వాసంతో నీడ జారిన అగ్ని ముఖాలతో తిరిగేరు కళ్ళనుండి రాలే బిందువులకు కుల మెక్కడిది? మతమెక్కడిది? ముఖంలో తోచే చిత్ర దృశ్యాలకు జాతి ఎక్కడిది? దేశ మెక్కడిది? గాయాల మంటలు శత్రువుకీ మిత్రునికీ ఒకటే, మానవప్రేమ కంతా ఒకటే. వివిధోద్యమ రూపాలు హక్కులతో పతాకల రెపరెపతో భగ్గున ఎగసే నినాదాలతో స్వరంలో కొత్త బ్లేడ్ పదునుతో

6. వెలుగు స్పర్శతో చరిత్ర మలుపుపై దారిలో తరంగ చేతనతో కదలే అంగార వల్లులు సంకెళ్ళు వేసేందుకే కాదు ఆయుధం విమోచనకూ ఉపయుక్తం కావాలి. ఇపుడో ఆతంకం పిడికిలితో శాసనాన్ని బ్రద్దలు చేస్తూంది ప్రేమను ఒరలో దాచి కత్తిని మెరపిస్తూంది, రక్త చిత్రం వేస్తూంది జ్వలించే క్షణాలతో సమరం అనల సదృశమవుతూంది సమయం పేజీవలె పూర్తి అయి తిరగంది, గ్రంథం నడిచేదెట్లా? కళ్ళు తెరవందీ, చెవులు వినందీ ఊహ కదలందీ మనస్సు వెలగందీ జీవిత మెట్లా అన్వర్థమవుతుంది? ప్రయాణమెట్లా సాగుతుంది? వ్యక్తిలో సామాజిక తత్త్వంతో అనుబంధం సంబంధం అవసరాలతో భౌతికమై మానసమై జీవితం దశలుగా చరిత్ర గతి మారుతుంది. బానిస బంధనతో నిరంకుశ నియమంతో చేతులకీ కాళ్ళకీ వేసిన చీకటి సంకెళ్ళు వెలుగు స్ఫూర్తి స్పర్శతో చెదరి వీడి మాయమైనాయి. ఇనుప తలుపుల నోరు మూసుకొనీ, రాతి గోడల చేతులు బిగించీ జైలు నిశ్శబ్దంగా నిలిచి ఉందీ, దీని ముందు కఠిన శిలలు కాపలా.

7. ఎవరికి వారే శబ్దం సమీపించడానికి, సమయం అడుగేయడానికీ భయపడుతున్నాయి మూలపడిన వాద్య విశేషాలతో సన్నివేశం శూన్యమైన నాటకరంగం వలె ఉంది. ఇనుప సూత్రంలో బంధింపబడిన అగ్నికణాలవలె మనుషులు ఆశ లణగిన ముఖాలతో హంతకులూ దుర్మార్గులూ దొంగలూ సీసాల్లో బిగించిన తుపాను కెరటాలవలె మలచిన ఆదర్శరూపాలు. ఆశలకణగని ముఖాలతో దేశభక్తులూ తీవ్రవాదులూ మనీషులూ శాసన స్వప్నాల్లో క్రీడించే ఉన్మత్త నిరంకుశ గణం వేరే వీరికి వేరే జైలు అక్కర్లేదు, ఎవరికి వారే ఒక జైలు రూపం!

8. స్వే్ఛ లక్ష్యంతో శరీరంలో పెరిగే అగ్నివృక్షం శాఖోపశాఖలుగా విస్తరించి

రంగుల మంటల పూలు పూస్తుంది, శాత్రవ హింస ఫలం వేస్తుంది మానవ రక్త కణ వనంలో సింహముందీ హరిణముందీ ఒకటి ఆలోచనలో భయం తెస్తే మరొకటి హృదయంలో ప్రేమనిస్తుంది నరాల్లో రక్తంలో అగ్నితో ఆలోచన విలయరూపం వహిస్తూంది సమయం భీభత్స దృశ్యంతో అలంకృతమవుతూంది. సాహసం జ్వాలయై కదలుతూంది వివేకం నీడయై వెనకబడుతూంది భయ సంభ్రాంత స్థితిలో శాంతమో ఆయుధమో శరణ్యమవుతూంది. పొదల చాటు నుండీ కొమ్మలపై నుండి శిశు హృదయం పేరిట కత్తి విసరినా సమన్యాయం పేరిట బాంబు విసరినా, గాయాలు బాల సింహ ముఖాలౌతాయి. స్వేచ్ఛా స్వాతంత్య్రంకై ఉద్యమమో విప్లవమో గుణమూ వేగంతో నవ సాహస చరిత్రలో జనశక్తుల గమ్యానికి చిహ్నాలు, క్రాంతికి మార్గాలు! చుట్టలుగా బిగిసిన గోడల చేతు లెక్కడి వక్కడ ముక్కలై పడిపోతాయి ఇనుప రెక్కల తలుపులు తెరవబడి స్వేచ్ఛా ధారలు బయటి వచ్చేస్తాయి స్వాతంత్య్రానందంతో శబ్దం గంధమయమై ఆప్యాయంగా సంచరిస్తుంది. అపాయ భయం వీడిన మనస్సు విశాల గగనమవుతుంది. ఇపుడు సమయం జీవన శిల్పంతో సంగీత స్పర్శతో చరిస్తుంది ప్లవిస్తుంది స్నేహ శాంతి కళికలతో మానవ చేతన సమాజానందాన్ని బింబిస్తూంది గాలికి చెదరిపోయే మేఘ సమూహం కాదు, జాతి చరిత్రమూలంతో విస్తరించిన శాఖలతో సమాజ వర్తన రూపం మనీషా మనోజ్ఞమైన సంస్కృతీ పరిణామ తేజం కొమ్మ కొమ్మకూ అవకాశంతో వేరు వేరు పరిణతాకృతులు పొందేను ఆర్ద్రతతో కళతో శాంతంతో వీరంతో రక్తితో శక్తితో వ్యక్తిత్వం ధరించేను మానవ జీవన ధారలో పరివర్తన గుణంతో జాతి, నిన్న పొందిన అర్థం వేరు నేడు పొందే అర్థం వేరు. ప్రజాస్వామ్య లక్ష్యంతో స్వేచ్ఛా సమతా న్యాయం సౌభాగ్యం కోరుతుంది. వికసించిన మనో నయనం శ్రమ దృశ్యాన్ని దర్శిస్తుంది జీవన సౌందర్యంతో బ్రతికే విశ్వ సంస్కృతీ సమాజం

9. గోడలతో కప్పు క్రిందికి వృక్షానికి మూలం వలె మానవతతో పూవుకై ఫలంకై చేతులు ప్రసరిస్తుంది. ప్రతి మతంలో సహజ శ్రేయో రూపం బ్రతికే ఉంటుంది దారిలో ఎందరివో పద చిహ్నాలొక దానిలో మరొకటి కలసిపోతాయి.

ప్రయాణమనంతమైంది, ఆలోచన నిరంతరమైంది హేతు శక్తి మార్గంతో ఆదర్శం లక్ష్యానికి సాధనమవుతుంది. సహస్ర తంత్రులపై సంగీతం వలె మనిషిలో మానవతా స్పందనం దివా కాంతి నిష్క్రమణంతో మనిషి మనిషి మధ్య రాత్రి టేబిల్పై ఐస్క్రీం కవ్వలె గగనంలో చంద్రబింబం చుక్కల వలె మనుషులు సర్వం స్వంతం చేసుకోజూచేరు. మనిషి మనిషి పయనించే లౌకికపథమొకటైనా, విశాల ప్రపంచంలో సమయ గమనం వేగం సంబంధం లక్ష్యం భిన్నభిన్నమవుతాయి. నీతి వేరు అవసరం వేరు, అర్థం చేసుకొనే రీతి వేరు ఏవైపు మనో గవాక్షం తెరిస్తే, ఆవైపే దృశ్యం కన్పిస్తుంది. సమాజంలో స్నేహధార శీర్ణమై శుష్కమై సికతా శ్రేణి మిగిలేను ఉత్సాహ లహరికై, ఆరాటం, ప్రేమ నిర్భర జలాలకై ఆవేదన సహజం పృథ్వీ హృదయ తలంపై భ్రాంతి కాంతి సీమలతో జీవ శక్తి లుప్తమైన సికతా రేణు సమూహ పంక్తులు. పైన నీలమేఘం కదులుతూన్నా క్రింద శుష్కభూమి తలంపై దాహం తీరేందుకై ఏ జలాధారానికో వెళ్ళాలిసిందే విస్తృతావనిపై ఎక్కడో సస్యరాజి! స్వప్నఖండమైతే సరిపోదు! ఆకలి తీరేందుకు ప్రాణం ఎదురుచూస్తూ ఉండాలిసిందే! ఆకాశం కప్పుగా సర్వప్రపంచ మందరికీ ఒకే నివేశన మనుకున్నా జీవన వాస్తవంలో గోడలతో నిల్చిన ఓ కప్పు క్రిందికి రావలసిందే. ఏడో సర్గ

జీవన చలనం

1. శాంతి శిల్పం ఏదో కాస్త హాయిగానే ఉన్నా మనుకుంటే అర్థరాత్రి భూకంపం కూలిపడే నిర్మాణాలు, అగ్నిపర్వతం బద్దలై లావా ప్రవాహ ప్రసరణం ఒకటేమిటి? మనిషి చేతిలో లేని విషమ క్షణాల్లో భిన్న భిన్న దృశ్యాలు నిప్పంటుకున్న జనారణ్యం! బడబాగ్ని రేగిన జనసముద్రం తగలబడే నగరం! ఒకటొకటీ! భయం నీడలు క్రమ్ముకొన్న జీవనం '

అశాంతి ప్రమిదల్లో నిండిన రక్తబిందు సమూహంతో దీపం స్వాగతమిస్తూంది టియర్గ్యాస్ షెల్్స ధ్వనికి భయ స్థగితమై కాలం కాళ్ళు పరుగిడుతున్నాయి. నడుస్తున్న పగలు తలపై వెనుక నుండి దెబ్బ పడుతూంది విశ్రమించిన రాత్రి ఎదపై ఎదురుగా కత్తి మొన దిగుతూంది కొరడా కొసల మెరపు చూపుల్లో చుట్టబడిన ప్రాణం ఊపిరాడడం లేదు. నది నుండి సరస్సు దాకా తీరం ఎరుపు అంచులతో ఉంది ఎర్రని చిత్రాలతో జలాలు తెల్లని వెలుగుల్ని వెనక్కి నెట్టేస్తున్నాయి ఆ కన్నీటి కన్నా ఈ రుధిర ధారే నయమనిపిస్తూంది! జీవన సమరంలో అలసి రాత్రి కాస్త విశ్రాంతితో జీవన సమరానికి తిరిగి ఉదయం సంసిద్ధమయ్యేను అనల హృదయంతో గ్రీష్మోత్సాహంతో జ్వాలయై నిల్చేను చీకటిలో వెన్నెల్లో రసఖండంకై మనిషి అన్వేషణ ఆగదు గుడిసె నుండి పేవ్మెంట్ వరకు దారిద్య్ర జటాచ్ఛటల వెనుక ప్రతి ఊహలో సుందరమైన భవిష్యత్తు పరుగెత్తే స్వర్గమృగం! భేద భావంలో శాంతి లేని మనిషి జీవితం చంద్రుడు లేని నిశాభాగం ప్రగతికీ ఆటంకానికీ ఆదర్శానికీ, అవకాశ వాదానికీ మధ్య సంఘర్షణ ఆశా గతికీ శ్రమ ఫలానికీ, న్యాయానికీ కుటిల నీతికీ మధ్య ఇనుప తెర! కన్పించీ కన్పించని విషమస్థితిలో ముందుజాగ్రత్తగా శాంతి భద్రత కేర్పాట్లు రణగతిలో సాగేను పీడితుల వ్యధాగ్నిలో చలి కాచుకునేవారూ ఉన్నారు తాడితుల వ్యధార్తితో పాట లమ్ముకొనే వారూ ఉన్నారు. సగం కాలి సగం మిగిలిన సమిధల పొగ నిశ కాయువు పోస్తూంది. వదలిన రాకెట్నుండి ధూమాగ్నిచ్ఛన్నమై క్షితిజ ముఖం అన్వేషణలో ఉంది శాంతి యుద్ధం పొలిమేరల్లో ఖాకీ దుస్తుల్లో చేతిలో మెషిన్గానో సైన్పస్్ట, ఐక్యరాజ్యసమితి అద్దాల బీరువాలో శాంతి ఒక అందమైన శిల్పం.

2. అశాంతి మధ్య అందమైన ప్రభాత పద్మ మొక్కొకపుడు అనల గుచ్ఛమవుతుంది ఎవరి క్రోధ ధారకో రేకులు మంటలై ఎవరిపై ఎగిరి పడేదీ తెలీదు అశాంతి శబ్ద తరంగాలపై సమాజం ప్లవిస్తుంది నియంత పద ఘట్టనలో సహనం ధూళి మయమవుతుంది.

నదిలో అలల్ని అగ్ని శిఖలుగా తోటలో కొమ్మల్ని ఆయుధాలుగా నాగరక స్వార్థంలో భాషా మత ప్రాంత వర్ణ కలహ చలన దృశ్యం! అలజడి భయ భీభత్స వినాశంతో మానవ గమనంలో రాజనీతి మృత్యువు విసరిన వల కాకూడదు, రాత్రి విసరిన బాంబు అవకూడదు. ఎడారి బుజాలపై ఎక్కు పెట్టిన క్షిపణులతో సమయం మృత్యు హేలకు సిద్ధమై అగ్ని పత్ర మవుతూంది వెన్నెల రాత్రి ఎడారి చల్లని కళ్ళు తెరచింది, అగ్ని కళ్ళు మూసుకున్నాయి మనిషికి తగిలిన గాయాలు పాటల ముఖాలతో శాంతి నలంకరిస్తున్నాయి.

3. బాధారవం నగరం వేల వేల చేతు లెత్తి పిలుస్తుంది వేల వేల కళ్ళతో కనిపెడుతుంది. దూరం నుండి ముని వేళ్ళపై నిలిచి ఎవరినైనా ఎప్పుడైనా ఆహ్వానిస్తుంది వేసిన దాని కన్నా వేయాలిసి ఉన్న పేయింటింగ్ కాన్వాస్ వలె ఉంది పొందిన దానికన్నా పొందాలిసి ఉన్న నవ యౌవన దశ వలె ఉంది నిర్మాణ పరిశ్రమల సంస్కారంతో క్షితిజం నాగర రూపాన్ని పొందుతూంది దారులు వేరైనా కష్టజీవి నినాదమొక్కటే హక్కులకై స్వరమొకటే దూసుకపోయే దిశలొకటే, విశ్వ పరిస్పందనలో బాధా రవమొకటే. రంగు రంగుల్లో స్వేచ్ఛగా ఎగిరే ఆలోచనా విహంగాలు సువర్ణ శలాకావృత శబ్దపంజరంలో బంధింపబడతాయి విహంగాని కొక భాషతో, పంజరానికో సీమతో గగనం ఒక మహా శబ్దకోశమవుతూంది.

4. పంజరంలో, అపుడపుడూ పంజరం తలుపు తెరచినా అలవాటుగా పక్షులు తిరిగి చేరతాయి భ్రమావరణ భ్రమణంతో విశ్వం చుట్టి వచ్చి పంజరాన్ని అలంకరిస్తాయి. చేయి చాచిన వసంత శాఖపై కోకిల ఇప్పుడు 'కీ' ఇస్తే పాడే నమోనా ఇంట్లో టేబిల్పై చేరింది, చుట్టూ ఉన్న అద్దాల్లో బింబిస్తుంది ఆకర్షిస్తుంది మార్కెట్లో దొరుకుతుంది పంజరంతో నిమిత్తం లేదు వసంతంతో పని లేదు గంజి పెట్టిన సిల్కు లాల్చిలా పెళపెళ తళతళలాడే కవిత్వానికే కాదు పాలిస్టర్ బుష్ షర్్ట కవిత్వానికీ ప్రేరణ నిస్తుంది, చప్పట్లకు దారితీస్తుంది. కొమ్మల్ని ఊపుతూ గాలులు కలల్ని పూయిస్తాయి వేషాల్ని అనుసరిస్తూ నీడలు వెలుగుల్ని మ్రింగేస్తాయి

చుట్టూ సమాజ జలాల మధ్య ద్వీపం వలె మనస్సు చుట్టూ బాధల సువ్వలపైనుండి హంసవలె స్వేచ్ఛ! వసంత శాఖపై ఇపుడు ఆటోమేటిక్ కోకిల వచ్చింది ‘కీ’ ఇచ్చే అవసరం లేకుండానే సమయానికి పాట పాడుతుంది ఉగాది సందర్భమే కాదు, తలచుకుంటే మరేదైనా సృజించవచ్చు పంజరం నుండి స్వేచ్ఛ, టేబిల్పై ఓ శాఖపై, ఇంతకన్న సంతోషమేముంది? నిశ్శబ్దాన్ని శబ్ద ప్రపంచంలో ముంచేస్తూ పైన విమానం ఎగిరే పక్షుల రెక్కల్ని తప్పుకుంటూ వెళ్ళుతూంది

5. సంక్లిష్ట వాస్తవం కొరడా కొస తగిలి గుర్రం దారిన వేగాన్నందుకుని పరుగెత్తుతూంది జట్కాలో గమ్యం చేరే తొందరలో మనుషులు కుదుపుల్ని సహిస్తున్నారు. సంకీర్ణ శబ్దాల నుండి గీతా ప్రవచనం మైక్లో వినిపిస్తూంది ఎవరి మనో భూమికను బట్టి వారి జీవితాని కన్వయం సిద్ధిస్తుంది. వినీ వినీ వీధిలో విధ్వంసక శబ్దం శ్రవణ సహంగా మారుతూంది గుడి మెట్ల వద్ద బిక్షువు ముందు విసరిన చిల్లర నాణేలు తళతళ ! అతనిలో దైవభక్తికన్నా మనిషిపై ఆశను పెంచుతూంది. దూరాన గంతేసే కప్పకై కదలే పాము సరసర! అంధ బిక్షువు చేతి నుండి జారిన కర్రచప్పుడు! దాహం వేసే గళంలో జారే మంచి నీటి గుటక! మెట్టుపై పసికూన ఆరాటంతో పాలు తాగే చిరు శబ్దం! షామియయానాలో వివాహ సంరంభంలో ప్రేక్షకులు వినే క్రికెట్ కామెంటరీ స్ఫూన్ ఫుల్ నవ్వుతో లోపలి కడుగేసే పిల్లల సరదా సందడి శ్రమిస్తూ జ్వలిస్తూ పుష్పిస్తూ పరిమళిస్తూ వర్తమానం కదలిపోతూంది ఈ సంక్లిష్ట శబ్ద ప్రపంచం, చలన కలన జీవితానికి బింబం

6. ఆర్తిలో ఆశవలె వెలిగీ వెలగని దీప స్తంబాల క్రింద చిరు నవ్వుల చాంద్రీ కళలు ! అశాంతి హృదయానికి రాత్రి వేళ శాంతి నిచ్చే శృంగార శిఖలు ! రాత్రి పోగోట్టుకున్న మానవతా వజ్రాన్ని ఉదయం వెదికే అడుగు జాడలు

ఏ చక్రం క్రిందనో నలిగిపోవచ్చు, ఏ ధూళిలోనో కలిసి పోవచ్చు! గతం మతం నయన గుహల్లో నుండి అసహనం హింస ! అనలమై సర్పమై ఆయుధమై మృత్యువై సమీపిస్తున్నాయి అనలంలో అరుణోదయం చూస్తూ ఆయుధం లక్ష్యానికి సాధన మవుతుంది పూల రెక్కల్లో మారణమై దాగి మృత్యువు రానే వస్తుంది అందంగా రహస్యంగా హృదయంపై స్వర్ణ ఛురికయై మృత్యువు రానే వస్తుందే దో ధునిలో నిదురలో ఈనాటి విషాదోన్మత్తకర స్థితిలో సామాన్యులు కోరేదీ జీవన సుగమం ప్రేమ కరుణ హృదిలో విప్పారిన రెక్కలతో మానవతా మృదు తేజం రాజకీయ చదరంగం ఆట వేటలో గళ్ళుగా మారే లిప్త లిప్తపై వెనుక నున్న గుప్పిలి వీడిన వేళ్ళు ముందుకు వచ్చి పావులు కదలిస్తాయి అనల సుమం వలె వికసించిన సంకల్పంతో స్వేచ్ఛకై అణువణువూ పోరాడే తేజంతో మానవ సంస్కృతి ఇంకా ఆర్తిలో ఆశ వలె నిలిచే ఉంది. గతం బుజాలపై నుండి స్వేచ్ఛగా మతాల గారడి మాటల్లో నుండి సత్యమై భయం వీడి జన హృదయం నిలుస్తుంది అఖండమై ప్రజాస్వామ్య విజయమై'

7. మానవత కన్పిస్తేనే నిశీథి శిథిలాల నుండి ఊపిరితో ఉదయం వునర్నవ శక్తికి సంకేతం చెట్లపై పక్షులు లేవక ముందే ఆశల్లో ప్రాణులు దగ్ధం కాకూడదు ఆశయం నీటిలో జారిన మూట అయితే ఆలోచన రెక్కలు మొలిచిన జ్వాల అయితే ఇక మిగిలే దేముంది ? శూన్య శిథిల ప్రపపంచం తప్ప ! కాలి క్రింద నలిగిన చీకటి ధూళి నుండి ఉదయం వెలుగుతో మనిషి కదలివస్తే ఆనందం, మానవత కన్పిస్తేనే అందం, జీవితంలో.

8. ప్రగతికి సమాప్తి లేదు గ్రీన్ సిగ్నలైపై ఆశతో ఉన్న ప్రయాణికులతో స్టేషన్ రైలుకై ఎదురు చూస్తూంది ఈ సమయం ప్రయాణికుల ముఖం ప్రవాహంకై ఎదురు చూచే భూమి సమం కాసేపు సహనం ! కాసేపు చిరాకు ! ఏది ఎప్పుడు మారేదీ తెలీకుండా ఆశ్చర్యంలో ముంచి తీస్తూ సమయం వర్ణరేఖలు మారుస్తుంది

జీవితంలో భాగమైన ప్రకృతిని, మరవడానికి వీల్లేని ఆనుబంధాన్నీ ప్లాట్ ఫార్్మ చివర పెరిగిన చెట్టు జ్ఞాపకం చేస్తూంది ప్లాట్ ఫార్మపై నుండి చూస్తే ఫ్యాక్టరీ గొట్టాల నుండి పైకి లేచే ధూమ పంక్తి, సూర్య బింబం వైపు మెల్లగా కదలుతూంది సూర్యునికీ భూమికీ మధ్య రక్షణ కవచాన్ని ఒలిచేస్తూంది ప్రాణికి మృత్యు రూపమై సుదీర్ఘమైన ఆయుశ్శాఖల్ని కత్తిరిస్తూంది విద్యుత్తు అనగానే షాక్ కన్నా చీకటిలో వెలుగు చూపే ల్బూ స్తంభించిన గాలిని కదిలించే యంత్రం గమ్యం చేర్చే అభినవ వాహనం మానవ విజ్ఞాన శక్తికి చిహ్నాలై మనః పటలంపై బింబిస్తాయి. శ్రమ శక్తిని గుర్తించిన ఈ యుగం శ్రామిక స్వరానికి పదును తెచ్చింది వాళ్ళ పిడికిళ్ళను ఆయుధాలుగా మార్చింది అణగిన ఆశల్లో చైతన్యం ఊదింది శిలా సమాజ రూపం చెదరింది. మూసిన ఇనుప కవాటం తెరచుకుంది విద్యు ద్యుగంలో శ్రమశక్తి కీలకమైంది, శ్రమ శబ్దం సంగీతమైంది. చరిత్రకు సామ్యవాద ప్రజాస్వామ్య సమాజ గమనం వచ్చింది ఒకే క్రాంతి యానంతో ఒకే విశ్వ చేతనతో జన శ్రేణి అభినవ రూపం వస్తు తత్త్వాన్ని కప్పిన పొరలు, రహస్య తలంపై నిల్చిన తెరలు ఆశ్చర్యం అంతరించిన అభినవ వాస్తవంతో, ఒకటొకటీ తొలగి పొయాయి చుక్కల వలె మెరుస్తూ ఉదయం వలె వెలుగుతూ నవోహలతో జీవితం భౌతిక బీజం నుండి ఉద్భవించింది, మానవతా జలంతో స్నపితమైంది ప్రకృతిలో భాగమైన సమాజ పరిణామ శిఖరం ప్రజాస్వామ్యరూపం వ్యక్తిలో చేతన నిలిపే మానవత కంతం లేదు సమాజాని కాయువు నిచ్చే ప్రగతికి సమాప్తి లేదు ఎనిమిదో సర్గ

మనోభూమి సినేరియో I చేతనలో మనస్సు మనిషికీ జగత్తుకూ భావ బంధమై నిరంతర చలనంతో పాత్రల్ని సృజిస్తుంది నిష్క్రమింపచేస్తుంది

1. భావబంధమై జలధి వలె తనలో ఎన్నిటినో దాచుకొనీ అలల వంటి ఊహలపై వహిస్తుంది జీవితాన్ని పాలించే వైయక్తిక స్పందనతో సామాజిక ప్రేరణతో

ప్రకృతిపై విజయానికాధారమైంది, సమాజ ప్రేరణకు నిలయమైంది నిద్ర నుండి నిష్క్రియ నుండి అంధీ భూత స్థితి నుండి కర్మలోకి కళలోకి మెలకువ లోకి మనస్సు రావలసిందే వెలుగై పోవలసిందే ! వెలుగవడంతో జీవితాని కందం ! మనిషి కస్తిత్వం ! సమాధిని చీల్చుకొని వస్తుంది, శిల వంటి నిజాలను కదలిస్తుంది. తీవ్రమైన తాపంలో చలిలో నిలిచే ప్రకృతిలో భాగమైన మనిషిలో సంకల్పం ప్రకృతిపై ప్రభుతకు దారితీసింది మనోభూమిపై వనం మధ్య మధ్య వేదనతో అంటుకుంటుంది ఇది ఆరేందుకే పుష్కలావర్తక మేఘ బృందమూ అక్కర లేదు ప్రేమ లహరితో ఆరుతుంది ! కన్నీటి బొట్లతో శమిస్తుంది' మనస్సు మానవీయమైంది జీవితం మాననీయమైంది

2. మాననీయమై ఎపుడో మట్టిలో శీర్ణమయ్యే అగ్నిలో దగ్ధమయ్యే శరీరమైనా శిశిరాన్ని శూన్యాన్నీ కోరదు, వసంతాన్నీ సంపూర్ణతనే కోరుతుంది భౌతిక రూపంలోనూ అణువణువుకూ అర్ద్ర మనః కాంతి అవసరం భావ గతి లోప్రతి రేఖకూ హ్లాద కళా లహరి ఇష్టం గుడిసె గురించి చింతనతో పాటు మేడపై కల్పన కూడా సహజం. ప్రేమ సరిస్తుంది విశ్వ బంధు గుణంతో, దివ్యమై.

3. రోజు ఎగసి వస్తుంది గభీర జలాలపై నావ వలె చేతనలో స్త్రీ అకృతి ! స్త్రీ శక్తి సమాకర్షరణలో ప్రేమ కథావతార లెన్నో! గుప్తమై బయటికి లోపల అనుభవకళతో దర్శనీయ మౌతుంది నిరీక్షణలో నయనాల్లో మొగ్గలు పుష్పాలై జారుతాయి బిందువుగా నిల్చిన స్థితి రమణీయ ప్రవాహ మవుతుంది బీజ భూత వ్యక్తిత్వం సౌందర్య కల్పతరు వౌతుంది సుప్త శక్తి మేల్కొని, ఉషశ్చిత్రం వెలుగుతుంది హిమ జల శుభ్రమై స్త్రీ తేజం సరిస్తుంది ఒక్కొక్క వెలుగు బిందువు ఆశా బీజమవుతుంది మానవతా సేచనతో ఫలాకృతి పొందుతుంది

రక రకాల పూలతో పండ్లతో ఒడి నిపుకొని ప్రయాణం సాగుతుంది అలంకారానికో ఆరాధనకో ప్రేమకో ఆహారానికో దేనికైతేనేం ? మనిషి కను రెప్పలపై నుండి రోజు ఎగిరిపోతుంది ఆర్ద్ర హృదయ కవాటం తడుతూ రోజు ఎగసి వస్తుంది సినేరియో - II నిద్ర నుండి లేచి కిటికీ దగ్గరికి వెళ్ళగానే వెలుగు పక్షి ముంజేయి పై వాలుతుంది క్షణం ఆగి క్షితిజం లోకి దూసుకపోతుంది ఆ పక్షి మాటే జ్ఞాపకముండదు జీవన వ్యాసంగంలో వ్యాపార మనస్తత్వంలో నిద్రా నిశీథి గూటి నుండి ఎగసి ఎదపై వాలి నట్లనిపిస్తుంది ముంజేయి పై నిల్చి ఎగిరి పైకి పోయి నట్లనిపిస్తోంది పక్షి మాట మరపున బడుతుంది, నిదుర ముంచుకొని వస్తుంది మనస్సు విస్మృత నికేతనం వరిస్తుంది.

1. నిద్రనుండి లేచి

2. విజల్పనం మనిషిలో చెట్టు ! పక్షుల ఆవాసం ! తనతో బ్రతుకు తూన్నట్లుంది మనసులో విగ్రహాలు ఉత్సవ రూపాలు, తనతో ఆనందిస్తున్నట్లుంటుంది రాగంతో చెట్టు తనతో పరవశిస్తుంది, పూలతో పండ్లతో శ్రమ గాత్రుల కింత నీడను ప్రసాదిస్తుంది నిరీక్షిస్తుంది! సుమ స్పర్శకోసం విగ్రహాలు నిలిచి ఉంటాయి ఫలా స్వాదం కోసం పక్షు లెదరు చూస్తాయి అలికిడి లేనపుడో నిదురపోయినపుడో పక్షులు దిగి వచ్చి విగ్రహాలపై వాలతాయి నిర్భయంగా తిరుగుతాయి ! ఎగిరిపోతాయి మనస్సులో సందేహం గమనిస్తూనే వివేకం సమాధానం చెబుతుంది చేతలు వీర కంచుకం తొడుగుతుంది, వివేకం శాంతి పాఠం స్పందిస్తుంది మానసిక స్ఫూర్తిలోనే ఉంది తృప్తి ! ఆనందం శాంతి ! లేదనుకుంటే చెట్టూ లేదు పక్షి లేదు విగ్రహాలూ లేవు ! ఉత్సవాలూ లేవు! ఏదో పరిహాస విజల్పనం తప్ప!'

ఏ మంచుతోనో ఉదయం తెల్ల ముఖం వేస్తుంది ఏ మబ్బుతోనో పగలు నీలి ముఖం వేస్తుంది గడియారంలో పెద్ద ముల్లు చిన్న ముల్లు మధ్య నుండి కాలం కాస్త విరామంగా అవలీలగా తప్పించుకుని పోతుంది కాలి సందులో నుండి దొర్లుతూ పై కెగర వేయబడుతూ ఆటలో ఫుట్ బాల్ వలె కాలం అందీ అందకుండా పోతుంది వెలుగు ఆకర్షణతో చీకటి వికర్షణతో లహరియై శిల్పమై ! బలమైన కోర్కెల సందడిలో మనుషుల మధ్య మనిషి ! కాలంపై

3. ఆశ ఫలిస్తుంది ఒకరి బాధ మరొకరిలో అల్లుకొనేను, ఒకరి కథ మరొకరిలో చిగురించేను పాత బరువు దించుకొనే యత్నంలో కొత్త బరువు నెత్తుకునేను మధ్య మధ్య బ్రిడ్్జ సంగీతంవలె ! సరి కొత్త హ్లాద రేఖ చేరుతుంది బాధా గాధల మధనంతో కధనంతో జీవన సినేరియో గృహావరణ ప్రాంగణంలో పూలపై ధూళి క్రమ్మి వచ్చే తుమ్మెద జాడలేదు ఎప్పటికపుడు జీవితంలో కోరింది లభించదు ! ఆశతో ప్రతీక్ష సహజం వాన జల్లుతో ధూళి అదృశ్యమై సర్వం శుభ్రమై ఆశ ఫలిస్తుంది

4. మనిషీ సమాజానికీ మధ్య చేతనలో సూర్య తేజం మనిషి ముఖంలో చంద్ర బింబమవుతుంది అనుకోకుండా ఏనిశా మతికో సమయానికి దారి చూపిస్తుంది భూమిపై నడుస్తూంటే ప్రతి అడుగూ స్వాధీనం చేసుకోవాలనిపిస్తుంది నదీ తీరాన నడుస్తూంటే జల మంతా ఉన్న ఘటంలో నింపుకోవాలనిపిస్తుంది అగ్నిని చూస్తే భయమే అయినా అవసరాని కెంతగానో ఆదుకుంటుంది మనిషిని చూస్తే భయం లేకపోయినా అవసరం మీరి జ్వాలా వల్మీకమయ్యేను శాంతిని నదింప చేసేందుకూ స్నేహాన్ని సరింపజేసేందుకూ భగీరథ యత్నంలో సమయ సమయ మెందరో భస్మీభూతులయ్యారు ! గ్రీష్మ తాపంతో గాలి తుపానై అలలు సముద్రం దాటతాయి సముద్ర సమీపంలో ప్రపంచమైపోతేనేం ? ఏమీ కాదనే నమ్మకం ఒక ప్రక్క ఆర్తితో మరో ప్రక్క శాంతితో బింబం సంపూర్ణ మవుతుంది వివిధ శాలా మనో మందిరం ! మనుషులతో వస్తువులతో నిండే ఉంటుంది

మనిషికి సమాజానికీ మధ్య పల్చని స్క్రీన్ వంటి మనస్సు సంకోచ వ్యాకోచ గుణంతో వివిధ దృశ్యాల్ని బింబించే సినేరియో సినేరియో - III

1. మారిన లక్ష్యం మనస్సులో నిల్చిన భయ శిఖరాలపై ధైర్య పతాక ఎగురుతూంది ఆత్మాకాశంలోకి తలెత్తి ప్రతిదీ అందుకునే ప్రయత్నం జరుగుతూంది వ్యక్తీ ప్రపంచ తీరాల మధ్య ప్రవహించే అనుభవ రూపం జీవితం ప్రాణమూ ఆత్మ శిఖరాల మధ్య నిల్చిన వంతెన ఈ శరీరం మానవతా పరిమళ తేజంతో అద్దిన మనోరూపాని కేభేదం లేదు. ప్రార్థనతో శుభ్రమై ధ్యానంతో ఉజ్వలమై వేదనతో పునీతమై ఆత్మ శక్తిచే అపూర్వమైన వ్యక్తిత్వం సమాజానికి కొత్త ముఖాన్నిస్తుంది దుఃఖం దౌర్భాగ్యం పోయేందుకు సంతోషం సౌభాగ్యం పొందేందుకు దేవతల్ని పొందిన మనస్సు సమాజ సంస్కృతిలో కొత్త అడుగు వేసింది మృత్యుం జయ లక్ష్యంతో విజ్ఞానం, శోధన మతికి పదును పెట్టింది గగనంలో జ్యోతిర్గణ సంచారంతో జాతక చక్రంలో దశాంతర్దశలకూ లిప్త లిప్త సంబంధం యోజితమైంది, కాల గమన విధి రూపం దర్శితమైంది దైవాన్ని ప్రశ్నించడంతో జిజ్ఞాన, మలుపు తిరిగింది, జీవిత లక్ష్యం మారింది.

2. మనిషి దీపమయం కాల పరిణామ పార్శ్వాల్లో అజ్ఞానం పొరలు తరిగాయి మౌఢ్య భీతి విరిగిపోయింది, అవివేకం తెరలుజారాయి. యుగ యుగానికి విజ్ఞానం విజయ శిఖరాల్ని అందుకున్నా భౌతిక శక్తికీ అతీత శక్తికీ మధ్య రహస్యం మిగిలే ఉంది సౌభాగ్య తలాలవైపు మనస్సు పురోగమిస్తుంది. చైతన్య శిఖరాల వైపు మనీష ఉన్ముఖమవుతుంది.' ఎన్ని భౌతిక శ్రేణులు దాటినా ఇంకా మిగిలే ఉంటాయి ఎత్తుల్ని అందుకునేందుకై లోతుల్ని స్పృశించేందుకై సీమల్ని దాటి పయనించేందుకై కణ కణంలో ఉత్సాహం

చీకట్లను శిల్ప శాలలుగా తీరుస్తుంది, స్నేహ ప్రమిదలుగా మారుస్తుంది. శబ్దాన్ని శబ్దం ఆలోచనతో ఆలోచన దీపాన్ని అనుసరించి దీపం ! జ్వాల నుండి వెలుగు అలయై ప్రసరిస్తుంది మనిషికి రాగాన్నిస్తుంది ప్రతి వ్యక్తిలో చేతనలో ఒక జ్వాలా రూపముంది జలధిలో అలల వలె ఇది పొందే రూపా లనేకం ! వత్తి ఆర్ద్రమై వెలిగేందుకు దీనికింత స్నేహం కావాలి స్వేచ్ఛగా ఊపిరి తీసుకునేందుకు దీని కింత అవకాశం కావాలి పెదవులపై ప్రార్థనా స్వరాల్ని, గాలి చేరవలసిన చోటుకే చేరుస్తూంది కళ్ళలో ముఖంలో మనసులో ఆలోచనలో వెలుగుతో మనిషి దీపమయం

3. ఎగిరే సీతాకోక చిలుకలవలె దృష్టి కందని సూర్య బింబం వలె మనశ్శిఖరంపై తేజం దృష్టి నిలిచే చంద్ర బింబం వలెమనస్తలంపై కాంతి మనస్సులో వెలుగు ఊహల్ని మీటుతుంది రంగుల్ని చిమ్ముతుంది ఎగిరే సీతాకోక చిలుకల వలె మనోభూమిపై వెలుగులు ముఖంలో ప్రశ్నల్ని మాయం చేస్తాయి, సంతోషంలో సమాధానాల్ని నింపుతాయి భూమి పథం నుండి మనశ్శిఖరం దాకా శ్రేణులుగా ఒకే సామాజిక చేతన మనిషి గురించి మానవతా కేంద్రమైంది, ఎప్పటికీ. వాస్తవం నుండి ఉద్భవించింది, ఆదర్శాన్ని అభిలషించిందీ అంతర్భగమై జీవితంలో స్వప్నమూ ప్రవహిస్తుంది చేతిలో తీసుకున్న మట్టి వివిధ సుమ పరాగమై భావజగత్తును ప్రదర్శిస్తుంది చేతనతో ప్రేరితమై భయం నుండి ముక్తమై భౌతిక శక్తులతో జీవితం, ప్రేమ హృదయ చుంబితమై హేతు కిరణ పరిష్కృతమై, కదలుతుంది యుగం నుండి యుగానికి మానసతేజంతో నవ మానవ సమాజం. ఒక్కొక్క నక్షత్రాన్ని అల్లుకొనీ వెలుగు పందిరౌతుంది రేపటి సౌభాగ్యంకై శిలల్లో ఈనాడు జీవన శిల్పం అవసరం ఎదురు గాలిని చీల్చుకొని దూసుకపోయే రైలు వలె నీల గగనంలో ఎత్తుకెగసి సాగే విమానం వలె నాలో శబ్ద చలన ప్రపంచంతో ఆలోచనా నవ రూపం తొమ్మిదో సర్గ

ఆత్మోనీలనం

1. కిరణమై పుష్పమై గగనం నుండి క్షితిజంలోకి క్షతిజం నుండి భూమి పైకి వెలుగు వలె భౌతిక మనో విజ్ఞాన భూమికల్లో సామాజికశక్తులతో ఆలోచన పాత్రలకు చైతన్య రూప మిస్తూ, మానవ సంస్కృతిని వికసింపజేసేను గతంలో తేజం వదలదు, మనస్సు నంటి పెట్టుకొనీ ఉంటుంది చీకటి వస్తుంది పోతుంది, మనిషిలో అడుగు జాడ నిలుపుతుంది వెలుగు వస్తుంది పోతుంది, మనసులో సృజన శక్తి పెంచుతుంది దిశ దిశలో వస్తువులో మార్పుతో ప్రకృతి తన శక్తిని ప్రకటిస్తుంది పంచ భూతాల పంచీకరణతో పంచేంద్రియాలతో కార్య కారణ భావంతో చైతన్య మూలమైన దృశ్యాదృశ్య ప్రపంచం ఆత్మ దర్శన గుణంతో మనిషికి క్రొత్త పథం చూపింది ప్రతి వస్తువూ మనిషివైపే చూస్తున్నట్లుంటుంది పరస్పరానుబంధంతో జీవితంలో భాగమై వస్తువులన్నీ సమాజం కోసం వేచి ఉన్నట్లుంటాయి ప్రతి వస్తువునూ శరీరంలో రంగవల్లికా కవోష్ణ శక్తితో హృదయాని కదుముకొనీ మనిషి సామాజిక శక్తియై రూపొందేను ప్రయాణంలో ప్రపంచం తనలో ఒకటై పోతుంది. శాంతి కోసం వెదకే గాలి తుపానై గుండెను తాకవచ్చు. విశ్రాంతి కోసం వెదకే అగ్ని, భగ్గున గుండెను మండించవచ్చు చీకట్లో వెన్నెల తీగెతో శరీరాంచలం పరీవృతం కావాలనిపిస్తుంది ఆర్తిలో అగ్ని దాహం నుండి మనస్సు విముక్తం కావాలనిపిస్తుంది సమాజం పాతదే ! మనస్సు పాతదే ! అయినా ఎప్పటికపుడు అతిధి వలె పరిచయ మున్నా లేనట్లే ప్రవర్తిస్తాయి ! ఏ రోజు కా రోజు ప్రతి ఉదయం మృదు సమయం నిద్రా జడం వీడిన చేతనతో ఎదురౌతుంది కిరణమై అంకురమై పుష్పమై జీవితాన్ని అలంకరిస్తుంది.

2. భవ్య సమాజానికి మానవ భౌతిక రూపం అంతశ్చేతన కవరోధం కాదు పరిమితమైన ఆయువుతో ఘటితమైన వస్తు గుణంతో స్థూల శరీరంలో సూక్ష్మ సూత్రమై జ్ఞాన శక్తిచే ప్రకాశ రూపమై క్రింది నుండి పై స్థాయి వరకూ జీవితాని కారోహణమే ! లక్ష్యం సంకల్పం ఆదర్శం సాధన గమ్యం ప్రతి వ్యక్తిలో భిన్నం అనుభవాన్నీ ఆలోచననూ సమాజం స్వంతం చేసుకుంటుంది భౌతిక గతిలో అస్తిత్వంతో అభౌతిక దశకై ఆవేదన దివ్యత్వంపై అభిలాష ! ప్రతి మనిషిలో పరిణామ సహజం ఎంతబలం సమార్జించినా ఎంత మేధా శక్తి సమకూడినా ప్రతి దశలోనూ మనిషి ఎక్కడిక్కడ అజ్ఞాన కళా పుష్పంగానే మిగిలేను నిద్ర నుండి మెలకువతో; పరిణత మనో వికాసమే చైతన్య తత్త్వం; సృష్టి పరిణామంలో భాగమై ఆత్మోన్నతితో జీవితం ! భవ్య సమాజానికి మార్గం శరీరం నండి మానసికానికీ, భౌతికం నుండి అభౌతికానికి అతీతం నుండి దివ్యత్వానికీ పరిణత క్రమమే ఆత్మసాధనం చేతనతో అంతరంగం అతీత శక్తిని స్పృశిస్తుంది అనుభూతి జలంపై మనస్సు సుగంధ యాన పాత్ర అవుతుంది స్వేచ్ఛా సమతా పూర్ణమైన శ్రేయో కాంతిలో పయనించడమే సత్యం సుందరం ఆనందంకై జీవిత శిల్పంలో మానవ లక్ష్యం

3. జీవిత శిల్పంలో విజ్ఞాన కిరణం కొమ్మలు వేసింది, ఆత్మోన్మీలనకు మార్గమైంది సువర్ణ పుష్పాలతో అమృత ఫలాలతో గుణ కర్మ సంకల్పాలతో ఆత్మ ప్రసారంతో మనిషిలో దివ్య శక్తి అవిష్కృతమైంది మృత్యువు శాశ్వత సత్యానికి ప్రవేశం ద్వారమైంది జన్మాంతర క్రమం అనేక ద్వారాలతో ప్రవృత్తమైంది మృత్యువు మెట్లపై ప్రయాణం వీరశాంత కీర్తితో సంపన్నమైంది పరమాణువులో కనబడని సత్యం అనుభవంలో దృశ్యం నుండి అదృశ్యానికీ, అదృశ్యం నుండి దృశ్యానికీ సరించే శక్తిలో భాగమై మనిషి భౌతిక మానస జీవన యాత్ర సాగింది. దీపం నుండి దీప సంతతితో బింబమై పూర్ణమై వ్యక్తమై

వ్యక్తి నుండి సమాజానికి రావలసిన పరిణత రూపం! సామాజిక లక్ష్యం పూర్ణం నుండి పూర్ణంలోకీ. మనో నికేతనంలో ఒక ద్వారం తరువాత మరో ద్వారం

4. పూర్ణంలోకి

5. అనుబంధంతో శరీరం అణువణువులో పృథ్వీగంధం, రక్తంలో కణకణంలో పిలిచే సముద్రం కాలం చేతిలో ఏ రోజూ ఓడిపోతూ ఆ రోజైనా గెలిచే కోరిక! ఆరోహణలో కన్నా అవరోహణలోనే వేగం ఎక్కువ! సంకల్పం పూచిన అనుభవ పుష్ప రూపం పురోగమనం! ఒక వైపునుండి మరోవైపుకు నీడ పగలంతా కదలుతుంది. వ్యక్తి మాత్రం పగలూ రాత్రీ భేదం లేకుండా అన్నివైపుల కదిలేను ఎప్పుడో అర్థరాత్రి వరదల్లో కొట్టుకపోయిన నికేతనాన్ని ప్రాణం మిగిలీ మరో చోటికి తరలీ మనస్సు ఇప్పటికీ వెదకుతుంది, ఆ అనుభవం గురించీ ఆ ఊరు గురించి ఆ ఇల్లు గురించీ అనుబంధంతో ఎందరో చుట్టూ చేరి ఏవేవో కథలు చెబుతూ పోతారు.' ఉదయం శుభ్రమైన గోడలతో నగరం మనస్సులో

6. ప్రతి మునక నుండి పాత రాతలు మరచిపోయి, కొత్త రాతల కెదురు చూస్తుంది. ఇంటి ముందు పూలకొమ్మ అనుభవ సత్యాన్ని జ్ఞాపకం చేస్తుంది ఇంటిదారి మలుపులో రాయి! ఆలోచన నంతరాయంతో నిలిపేస్తుంది నిన్న చూచిందీ నేడు చూచేదీ ఉదయ ముఖం అయినా ఒకటి కాదు వెలుగుల అల్లిక వేరు అందం వేరు, రంగుల కలయిక వేరు ఆలోచన వేరు నిన్న ఉన్నదీ నేడు ఉన్నదీ మనిషి మనో రూపం ఒకటి కాదు ఊహ వేరు అనుభవం వేరు కళ వేరు కర్మ వేరు ఫల భావం వేరు సృజన శక్తితో నాలో హవణించే కవితలోను సంగీతం లోను మనో జలాల్లో వేసే ప్రతి మునక నుండి ఒక ధ్వని వినిపిస్తుంది.

7. హంసాకృతి అగ్నిమూలం నుండి కాంతియై ఎగసిన జీవితం నిర్భయంగా వెలుగుతుంది దిక్కుల్లో ప్రభా కళలు మిగిల్చి శాంత గగనంలో లీనమవుతుంది సంపూర్ణతకై శ్రమించే వ్యక్తిలో కాంతితో అమృతమూ అవసరం మనస్వి యశస్సముద్రంలో జలాల్లో నౌక వలె స్వేచ్ఛ ననుభవించేను. శరీరం సుఖాన్ని కోరుతుంది, జీవితం సౌభాగ్యాన్ని కోరుతుంది మనస్సు గమ్యం శాంతి శిఖరం, ఆత్మ లక్ష్యం ఆనంద గగనం భౌతికం నుండి సూటిగా అతీతానికి తేజమై మెరపు దారితో శబ్దధుని నుండి ఆత్మ సరస్సు దాకా కాంతి యానంతో శాంతి మంత్రంతో అంతరంగం నుండి ఆత్మ సందేశంతో హంస కదలుతుంది. ఏ భయం నుండో దూకిన పదం కాదు ఏ ఆశ్చర్యం నుండో జారిన స్వరం కాదు దుఃఖం వేదన వెనుకనున్న ఆనందానికి సాధనమై హంసాకృతి ఆత్మదర్శనావిష్కారం! మానవ సంస్కృతీ శిఖర ఫలం! ప్రకృతి నుండి పదార్థం ప్రాణంతో జీవితంతో ప్రాణం జీవితం నుండి మనస్సు సంకల్పంతో మనస్సు సంకల్పం నుండి కర్మ కళ సాధనతో బిందువు నుండి మొదలై సంపూర్ణం వైపు గమనం,

8. శాంతి గమ్యం వివిధ శక్తి స్థానాలతో వివిధ రాగ ధారలతో స్త్రీ పురుష యోగంతో జగత్తులో సత్యమైందీ, ఆత్మ సుందరమైంది దివ్యానుభవం కలిగిందీ. శరీరంలో నిలవక తప్పని మనస్సు ముఖం దివ్య శిఖర చేతనతో ఆత్మ గగనం వైపే! చైతన్య పరిణామంలో పయనించే మానవ సంతతి అతీత చేతన దాటి దివ్య దశను పొందేను. వ్యక్తిలో దివ్యమై పరివర్తన, సమాజంలో సత్యమై ఆనందానికి సువర్ణ కవాటం తెరుస్తుంది. సౌభాగ్యానికి సకర్మ వికాసం తెస్తుంది శక్తి భరమై సమ సమాజావిష్కారం విశ్వ హృదయ స్పందనతో అతి మానస చేతనలో భూమికతో ప్రేయమై శ్రేయమై వస్తుంది