మదిరాజు రంగారావు — తెలుగు స్వేచ్ఛా కవిత్వ కవి మరియు పండితుడు

ప్రొఫెసర్ మదిరాజు రంగారావు తెలుగు మరియు సంస్కృత సాహిత్యంలో నిష్ణాతులైన పండితుడు. ఆయన ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి డాక్టరేట్ పొందారు. ప్రముఖ విద్యా సంస్థల్లో సీనియర్ ప్రొఫెసర్, డీన్ పదవులకు ఎదిగిన ఆయన, తన మృదు స్వభావం, వినమ్రత, పాండిత్యం పట్ల అచంచల నిబద్ధతతో గుర్తింపు పొందారు.

సంప్రదాయ ఛందోబద్ధ కవిత్వం కంటే స్వేచ్ఛా కవిత్వము ప్రజాస్వామ్య యుగానికి ఎక్కువ సరిపోతుందని నమ్మి ఆయన దాన్ని ప్రోత్సహించారు. దశాబ్దాల పాటు నెలకు ఒక కవిత్వ సంకలనం చొప్పున ప్రచురిస్తూ సుమారు 160 తెలుగు స్వేచ్ఛా కవిత్వ సంకలనాలు మరియు 20 విమర్శ గ్రంథాలు రచించారు.

ఆయన కవితా శైలి జాన్ డన్ యొక్క మెటాఫిజికల్ కవిత్వంతో పోల్చబడింది — ఘటనల కంటే భావ లోతుకు ప్రాధాన్యత ఇస్తూ, ప్రతి పంక్తి ఒక తాత్విక నిర్వచనంలా పనిచేస్తుంది. ఆయన తన సాహిత్య కృషిని ఆధ్యాత్మిక సాధనగా భావించి, లౌకిక ప్రశంసల పట్ల నిర్లిప్తతను పాటించారు.

తెలుగు సాంస్కృతిక, సాహిత్య సంప్రదాయాలకు లోతైన మూలాలున్న ఖమ్మం జిల్లా, ఎల్లండు సమీపంలోని పండిత్‌పురంలో 1935 జూన్ 8న మదిరాజు రంగారావు జన్మించారు. విద్యను, అక్షరాన్ని గౌరవించే విద్యావంతుల కుటుంబంలో పెరిగిన ఆయనకు బాల్యం నుండే భాష పట్ల, శాస్త్రీయ సంస్కృత సాహిత్యం పట్ల సహజమైన అనురక్తి ఏర్పడింది — అదే ఆయన జీవితకాల పాండిత్య ప్రస్థానానికి పునాది వేసింది.

తొలి రోజుల నుండే అసాధారణ ప్రజ్ఞను ప్రదర్శించిన ఆయన, ఉన్నత విద్య కోసం హైదరాబాద్‌లోని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఎంచుకున్నారు — భారతదేశంలో తెలుగు, సంస్కృత పాండిత్యానికి అగ్రగామి కేంద్రాలలో అది ఒకటి. శాస్త్రీయ, ఆధునిక సాహిత్య సంప్రదాయాలు రెండింటిలోనూ సాధించిన ఈ పునాదే, తెలుగు సాహిత్యానికి ఆయన చేసిన జీవితకాల సేవను నిర్దేశించిన విశాల దృక్పథాన్ని ఆయనకు అందించింది.

డా. రంగారావు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం (1964–68), కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం (1968–95) లలో అధ్యాపకులుగా సేవలందించి, సీనియర్ ప్రొఫెసర్, డీన్ పదవులకు ఎదిగారు.

తన విశిష్ట సేవా కాలంలో ఆయన 12 ఎం.ఫిల్. మరియు 10 పి.హెచ్.డి. పరిశోధకులకు మార్గదర్శకత్వం అందించి, తెలుగు సాహిత్య పరిశోధనలో తరువాతి తరాన్ని తీర్చిదిద్దారు.

ఆయన పాండిత్య కృషి శాస్త్రీయ సాహిత్యం, భారతీయ కవిత్వ శాస్త్రం, ఆధునిక కవిత్వం, నవలలు, విమర్శ, సంస్కృత సాహిత్య అధ్యయనాల వరకు విస్తరించింది.

ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో అత్యంత విస్తృతమైన రచనా వైభవాన్ని వారసత్వంగా మిగిల్చి, 2025 జూన్ 21న ప్రొఫెసర్ మదిరాజు రంగారావు మహాప్రయాణం చేశారు. ఆయన కుటుంబం మదిరాజు రంగారావు సాహిత్య కేంద్రాన్ని స్థాపించింది — ఇది విశిష్ట తెలుగు, సంస్కృత పండితులకు వార్షిక పురస్కారాలు అందిస్తూ, సాహిత్య శ్రేష్ఠత పట్ల ఆయన నిబద్ధతను తరతరాలకు కొనసాగిస్తోంది.

ఆయన సంపూర్ణ కవితా సంపద — తొమ్మిది సంపుటాల స్వేచ్ఛా కవిత్వము మరియు నాలుగు అనుబంధ సంకలనాలతో కలిపి 160కి పైగా కవిత్వ సంకలనాలు — ఈ డిజిటల్ నిధిలో భద్రపరచబడి, అందరికీ ఉచితంగా అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఆయన సాహిత్య విమర్శ రచనలు మరియు పూర్తి పురస్కారాలు తెలుగు అక్షర సేవకు శాశ్వత సాక్ష్యంగా ఈ వేదికలో నమోదు చేయబడ్డాయి.